Słownik surogacji, pojęcia medyczne i prawne prostym językiem
Słownik surogacji wyjaśnia prostym językiem pojęcia, które pojawiają się w rozmowach z kliniką, agencją, urzędem stanu cywilnego i prawnikiem.
Akt urodzenia
Akt urodzenia to dokument stanu cywilnego potwierdzający narodziny dziecka i jego pochodzenie, sporządzany przez urząd kraju, w którym dziecko się urodziło, a w Polsce przenoszony do rejestru stanu cywilnego przez transkrypcję.
Apostille
Apostille to klauzula wydawana przez organ państwa, w którym powstał dokument urzędowy, potwierdzająca autentyczność podpisu i pieczęci, dzięki której dokument jest uznawany w innych państwach stron konwencji haskiej bez dalszej legalizacji.
Beta hCG
Beta hCG to podjednostka hormonu gonadotropiny kosmówkowej, wytwarzanego przez rozwijające się łożysko, której oznaczenie we krwi pozwala potwierdzić ciążę około 10 do 14 dni po transferze zarodka.
Blastocysta
Blastocysta to zarodek w 5. albo 6. dniu rozwoju, złożony z wewnętrznej grupy komórek, z której rozwija się płód, zewnętrznej warstwy komórek, z której powstaje łożysko, oraz jamy wypełnionej płynem.
Dawczyni komórek jajowych
Dawczyni to kobieta, która oddaje swoje komórki jajowe innej osobie lub parze, żeby mógł z nich powstać zarodek, przy czym nie ma żadnych praw wobec dziecka urodzonego z tych komórek.
Domniemanie pochodzenia
Domniemanie pochodzenia to zasada prawa rodzinnego, z której wynika, kogo uważa się za rodzica dziecka bez dodatkowych postępowań, a w Polsce najważniejsze są dwie reguły, że matką jest kobieta, która urodziła, i że ojcem dziecka urodzonego przez mężatkę jest jej mąż.
ICSI
ICSI (intracytoplasmic sperm injection) to technika zapłodnienia w procedurze in vitro, w której embriolog wprowadza pojedynczy, wybrany plemnik bezpośrednio do wnętrza komórki jajowej za pomocą cienkiej pipety.
In vitro
In vitro to metoda leczenia niepłodności, w której komórki jajowe zapładnia się poza organizmem kobiety, w laboratorium, a powstałe zarodki hoduje się kilka dni i przenosi do macicy albo zamraża do późniejszego transferu.
Konsul
Konsul to przedstawiciel Rzeczypospolitej Polskiej za granicą, który wykonuje dla obywateli polskich czynności urzędowe, między innymi przyjmuje wnioski o transkrypcję aktu urodzenia i paszport, przyjmuje oświadczenia o uznaniu ojcostwa i może wydać paszport tymczasowy.
Koordynator programu
Koordynator programu to pracownik agencji albo kliniki, który organizuje przebieg surogacji po stronie rodziców intencyjnych, czyli harmonogram badań, kontakt z kliniką, prawnikami i tłumaczami oraz przepływ informacji w czasie ciąży i po porodzie.
Matka zastępcza
Matka zastępcza to kobieta, która nosi ciążę i rodzi dziecko dla innych osób, rodziców intencyjnych, w ramach surogacji, przy czym według polskiego prawa jest ona matką dziecka, bo to ona je urodziła.
Parental order
Parental order to postanowienie brytyjskiego sądu wydawane po urodzeniu dziecka, które przenosi rodzicielstwo prawne z kobiety, która urodziła, i jej partnera na rodziców intencyjnych, a następnie pozwala sporządzić nowy wpis w rejestrze urodzeń.
Paszport tymczasowy
Paszport tymczasowy to polski dokument podróży z samą warstwą graficzną, ważny przez okres w nim wskazany, nie dłużej niż 365 dni od wydania, który konsul albo wojewoda wydaje w sytuacjach przewidzianych w ustawie o dokumentach paszportowych.
PESEL
PESEL to jedenastocyfrowy numer identyfikacyjny w rejestrze PESEL, nadawany z urzędu, który zawiera zakodowaną datę urodzenia i płeć, a dziecku urodzonemu za granicą nadaje się go zwykle przy wniosku o polski paszport albo przy zameldowaniu w Polsce.
PGT
PGT (preimplantation genetic testing) to diagnostyka genetyczna zarodków uzyskanych metodą in vitro, wykonywana na kilku komórkach pobranych z zarodka, zwykle na etapie blastocysty, przed jego przeniesieniem do macicy.
Pre-birth order
Pre-birth order to orzeczenie sądu wydane w czasie ciąży, w którym sąd stwierdza, że prawnymi rodzicami dziecka będą rodzice intencyjni, a kobieta nosząca ciążę i jej małżonek nie są rodzicami, dzięki czemu po porodzie do aktu urodzenia wpisuje się od razu rodziców intencyjnych.
Przysposobienie
Przysposobienie to orzeczenie sądu opiekuńczego, które tworzy między przysposabiającym a dzieckiem taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi, a po surogacji jest w Polsce zwykle drogą, dzięki której matka intencyjna staje się prawną matką dziecka.
Rodzice intencyjni
Rodzice intencyjni to osoby, które planują dziecko i będą je wychowywać, choć ciążę nosi i rodzi inna kobieta, czyli zamierzeni rodzice w programie surogacji.
Surogacja
Surogacja to układ, w którym kobieta nosi ciążę i rodzi dziecko dla innych osób, rodziców intencyjnych, które po porodzie przejmują opiekę nad dzieckiem i, zależnie od prawa kraju, pełnię praw rodzicielskich.
Surogacja altruistyczna
Surogacja altruistyczna to surogacja, w której kobieta nosząca ciążę nie otrzymuje wynagrodzenia, a jedynie zwrot udokumentowanych wydatków związanych z ciążą, porodem i programem.
Surogacja gestacyjna
Surogacja gestacyjna to forma surogacji, w której kobieta nosząca ciążę nie jest spokrewniona genetycznie z dzieckiem, bo zarodek powstaje w laboratorium z komórek rodziców intencyjnych albo dawców i zostaje przeniesiony do jej macicy.
Surogacja komercyjna
Surogacja komercyjna to model, w którym kobieta nosząca ciążę otrzymuje oprócz zwrotu udokumentowanych wydatków także wynagrodzenie, określone w umowie i wypłacane zwykle w ratach powiązanych z etapami ciąży.
Surogacja tradycyjna
Surogacja tradycyjna, nazywana też częściową, to forma surogacji, w której ciąża powstaje z komórki jajowej kobiety, która ją nosi, najczęściej przez inseminację, więc kobieta ta jest jednocześnie matką genetyczną dziecka.
Transfer zarodka
Transfer zarodka to zabieg, w którym lekarz przenosi zarodek powstały metodą in vitro do macicy kobiety, która ma nosić ciążę, cienkim cewnikiem przez szyjkę macicy, zwykle bez znieczulenia.
Transkrypcja
Transkrypcja to wierne i dosłowne przeniesienie treści zagranicznego aktu stanu cywilnego, na przykład aktu urodzenia, do polskiego rejestru stanu cywilnego, dokonywane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na wniosek.
Tłumacz przysięgły
Tłumacz przysięgły to osoba wpisana na listę prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości, uprawniona do sporządzania tłumaczeń z pieczęcią i podpisem, które polskie urzędy i sądy przyjmują jako tłumaczenia urzędowe.
Umowa surogacyjna
Umowa surogacyjna to pisemne porozumienie rodziców intencyjnych z kobietą, która ma nosić ciążę, a często także z kliniką albo agencją, określające przebieg programu, koszty, opiekę medyczną i to, kto zostanie rodzicem dziecka według prawa kraju programu.
Uznanie ojcostwa
Uznanie ojcostwa to oświadczenie mężczyzny, od którego dziecko pochodzi, złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem, że jest ojcem dziecka, potwierdzone przez matkę dziecka jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy.
Zgoda sądu
Zgoda sądu to w surogacji orzeczenie, bez którego w części krajów nie wolno przeprowadzić transferu zarodka do macicy kobiety noszącej ciążę, a szerzej każde rozstrzygnięcie sądu, które decyduje o tym, kto zostanie wpisany jako rodzic dziecka.
Surogacja łączy medycynę, prawo kilku państw i sprawy urzędowe, dlatego pojawia się w niej wiele pojęć, które trudno znaleźć w jednym miejscu. W słowniku opisujemy je krótko, z przykładami i odwołaniami do polskich przepisów. Każde hasło zaczyna się definicją w jednym zdaniu, a dalej wyjaśnia, co pojęcie oznacza w praktyce dla polskich rodziców.
Hasła medyczne, takie jak transfer zarodka czy dawczyni, pomagają zrozumieć przebieg programu. Hasła prawne, takie jak transkrypcja czy apostille, przydają się po porodzie, gdy trzeba załatwić dokumenty dziecka. Jeśli dopiero zaczynacie, najlepiej przeczytać najpierw przewodnik surogacja, a potem wracać do słownika przy konkretnych pytaniach. W słowniku znajdziecie hasła medyczne (in vitro, ICSI, PGT, blastocysta, transfer zarodka, beta hCG), prawne po stronie kraju programu (umowa surogacyjna, zgoda sądu, pre-birth order, parental order) i polskie (domniemanie pochodzenia, uznanie ojcostwa, przysposobienie, transkrypcja, akt urodzenia, PESEL, paszport tymczasowy, konsul, tłumacz przysięgły, apostille). Przy hasłach są linki do przewodników po krajach, w których dane pojęcie ma znaczenie. Uzupełniamy go o kolejne pojęcia, gdy pojawiają się w pytaniach rodziców, a każde hasło ma datę aktualizacji i źródła. Pytania prawne warto omówić z prawnikiem, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.