Surogacja w Wielkiej Brytanii, dlaczego dla mieszkańców Polski jest w praktyce niedostępna

Wielka Brytania kojarzy się z dobrą medycyną, przejrzystym nadzorem nad klinikami i językiem, w którym łatwo się porozumieć. Wiele osób zakłada więc, że to naturalny wybór dla pary z Polski. Niestety brytyjskie prawo jest zbudowane wokół osób, które w Wielkiej Brytanii żyją na stałe. Ten przewodnik wyjaśnia, dlaczego tak jest, kto z Polaków realnie może skorzystać i jakie są alternatywy.

Stan prawny surogacji w Wielkiej Brytanii

Surrogacy Arrangements Act 1985

Ustawa o umowach surogacyjnych z 1985 roku (Surrogacy Arrangements Act 1985) zakazuje komercyjnego pośrednictwa w surogacji: nikt nie może zarobkowo negocjować ani organizować umów o surogację, a reklamowanie gotowości do zawarcia takiej umowy albo poszukiwania kobiety noszącej ciążę jest zakazane. Umowa o surogację nie jest wykonalna przed sądem. Kobieta nosząca ciążę może zmienić zdanie i zatrzymać dziecko.

Human Fertilisation and Embryology Act 2008

Ustawa o ludzkiej płodności i embriologii z 2008 roku reguluje pochodzenie dziecka. Kobieta, która urodziła dziecko, jest jego matką prawną w chwili porodu, niezależnie od pochodzenia zarodka. Rodzice intencyjni stają się rodzicami prawnymi dopiero na podstawie postanowienia sądu nazywanego parental order:

• sekcja 54 dotyczy wniosku dwojga rodziców (małżonków, partnerów w związku partnerskim albo osób żyjących jak para w trwałym związku),
• sekcja 54A dotyczy wniosku jednej osoby i obowiązuje od 3 stycznia 2019 roku.

Najważniejsze warunki parental order:

• co najmniej jeden z wnioskodawców jest genetycznym rodzicem dziecka,
• wniosek składa się w ciągu 6 miesięcy od urodzenia,
• dziecko mieszka z wnioskodawcami w chwili składania wniosku i wydania postanowienia,
• co najmniej jeden z wnioskodawców ma domicile w Wielkiej Brytanii, na Wyspach Normandzkich albo na Wyspie Man,
• kobieta nosząca ciążę (i jej mąż albo partner, jeśli jest) zgadza się na postanowienie, nie wcześniej niż 6 tygodni po porodzie,
• kobiecie nie zapłacono więcej niż rozsądne wydatki, chyba że sąd zatwierdzi inną płatność.

Czym jest domicile

Domicile to pojęcie prawa angielskiego, które nie odpowiada polskiemu „miejscu zamieszkania” ani „pobytowi”. Oznacza kraj, który dana osoba traktuje jako swój stały dom, z zamiarem pozostania w nim na stałe albo bezterminowo. Polak, który przeprowadził się do Anglii, pracuje tam od lat i planuje zostać, zwykle może wykazać domicile w Wielkiej Brytanii. Para mieszkająca w Warszawie, która przyjeżdża tylko na program, nie ma takiej możliwości.

Plany reformy

W marcu 2023 roku Komisja Prawa Anglii i Walii oraz Szkocka Komisja Prawa opublikowały raport z propozycją nowego prawa o surogacji. Rząd odpowiedział, że rozważa zalecenia, ale nie wskazał terminu prac legislacyjnych. Według informacji dostępnych na 8 października 2026 roku reforma nie została uchwalona, a propozycje i tak nie otwierały programów dla osób bez związku z Wielką Brytanią.

Kto może skorzystać

Dla osób mieszkających w Polsce surogacja w Wielkiej Brytanii jest w praktyce niedostępna, niezależnie od sytuacji rodzinnej. Bez domicilu nie da się uzyskać parental order, a bez niego kobieta, która urodziła dziecko, pozostaje jego matką w świetle brytyjskiego prawa.

Realnie z brytyjskiej drogi mogą skorzystać:

• Polacy, którzy faktycznie mieszkają w Wielkiej Brytanii na stałe i mogą wykazać tam domicile (koszty w funtach dla nich liczymy we wpisie surogatka w Anglii),
• pary mieszane, w których jedna osoba ma domicile w Wielkiej Brytanii.

Dla takich osób prawo jest szerokie: z parental order mogą korzystać pary różnej i tej samej płci oraz osoby samotne. Trzeba jednak pamiętać, że Polska może inaczej ocenić skutki brytyjskiego postanowienia, zwłaszcza dla par jednopłciowych.

Jeśli mieszkacie w Polsce, sprawdźcie kraje, w których program jest dostępny dla cudzoziemców. Zestawienie warunków znajdziecie w przewodniku gdzie surogacja jest legalna i w porównaniu krajów surogacji.

Ile kosztuje surogacja w Wielkiej Brytanii

Dla osób, które spełniają warunek domicilu, całkowity koszt wynosi zwykle od 40 000 do 70 000 USD, czyli orientacyjnie od 148 000 do 259 000 zł po kursie 3,70 zł za dolar.

Kobieta nosząca ciążę może otrzymać wyłącznie zwrot rozsądnych wydatków, a nie wynagrodzenie. Brytyjskie organizacje non profit, które pomagają w surogacji, nie mogą zarabiać na pośrednictwie. Opieka nad ciążą i porodem kobiety, która mieszka w Wielkiej Brytanii, odbywa się w ramach publicznej służby zdrowia. Porównanie z innymi krajami znajdziecie w przewodniku koszty surogacji.

Etapy i czas trwania

Dla osób z domicilem w Wielkiej Brytanii proces trwa zwykle od 18 do 30 miesięcy, głównie ze względu na czas potrzebny na nawiązanie relacji z kobietą gotową nosić ciążę w modelu altruistycznym.

1. Konsultacje medyczne i prawne (1 do 3 miesięcy).
2. Nawiązanie relacji i porozumienie (od kilku do kilkunastu miesięcy).
3. Procedura in vitro w klinice z licencją HFEA i transfer (2 do 4 miesięcy).
4. Ciąża (około 9 miesięcy).
5. Poród. Dziecko jest rejestrowane z kobietą, która je urodziła, jako matką.
6. Wniosek o parental order w ciągu 6 miesięcy od urodzenia. Postępowanie trwa zwykle kilka miesięcy. Po postanowieniu powstaje nowy wpis w rejestrze urodzeń.

Dokumenty po powrocie do Polski

Ta część dotyczy Polaków z domicilem w Wielkiej Brytanii, którzy chcą uzyskać polskie dokumenty dla dziecka.

Akt urodzenia i apostille. Wielka Brytania jest stroną konwencji haskiej znoszącej legalizację. Apostille wydaje brytyjskie ministerstwo spraw zagranicznych. Do transkrypcji potrzebny jest odpis wpisu sporządzonego po parental order, a często także samo postanowienie.

Tłumaczenie przysięgłe. Dokumenty w języku angielskim tłumaczy tłumacz przysięgły.

Transkrypcja w USC. Polski akt urodzenia powstaje przez transkrypcję (art. 104 Prawa o aktach stanu cywilnego). Kierownik USC odmawia, gdy uzna ją za sprzeczną z podstawowymi zasadami porządku prawnego (art. 107). Uchwała siedmiu sędziów NSA z 2 grudnia 2019 roku (sygn. II OPS 1/19) przesądziła, że nie można transkrybować aktu z dwojgiem rodziców tej samej płci. Szczegóły w przewodniku transkrypcja aktu urodzenia.

Ustalenie rodzicielstwa. W Polsce matką jest kobieta, która urodziła dziecko (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Brytyjskie parental order działa podobnie do przysposobienia, ale jego uznanie w Polsce wymaga oceny prawnika. Opisujemy to w tekście ustalenie rodzicielstwa po surogacji.

PESEL i paszport. Polski paszport dziecko może otrzymać w konsulacie RP w Londynie, Edynburgu albo Manchesterze po uzyskaniu numeru PESEL. Więcej w tekście paszport i PESEL dziecka.

Jak wybrać klinikę lub agencję w Wielkiej Brytanii

• Licencja HFEA. Każda klinika in vitro w Wielkiej Brytanii musi mieć licencję urzędu Human Fertilisation and Embryology Authority. Wyniki i inspekcje klinik są publiczne na stronie urzędu.
• Organizacje non profit. Pośrednictwo w surogacji mogą prowadzić tylko organizacje niekomercyjne. Podmiot, który pobiera opłatę za „dopasowanie” w celach zarobkowych, działa wbrew ustawie z 1985 roku.
• Prawnik specjalizujący się w parental order, najlepiej z doświadczeniem w sprawach z elementem zagranicznym.

Profile podmiotów z Wielkiej Brytanii znajdziecie w katalogu kliniki surogacji w Wielkiej Brytanii. Zasady sprawdzania opisujemy na stronie weryfikacja kliniki surogacji.

Ryzyka i na co uważać

• Brak domicilu. To ryzyko podstawowe. Bez domicilu nie ma parental order, a dziecko pozostaje w świetle prawa dzieckiem kobiety, która je urodziła. Żadna umowa tego nie zmieni.
• Niewykonalna umowa. Nawet przy spełnieniu warunków kobieta nosząca ciążę może nie wyrazić zgody na parental order.
• Termin 6 miesięcy. Sądy przyjmowały spóźnione wnioski, ale to nie jest gwarantowana ścieżka.
• Płatności ponad wydatki. Sąd ocenia, czy kwoty były rozsądne. Płatności, które wyglądają na wynagrodzenie, mogą utrudnić wydanie postanowienia.
• Oferty „brytyjskich” agencji za granicą. Część podmiotów z siedzibą w Wielkiej Brytanii organizuje programy w innych krajach. Wtedy obowiązuje prawo kraju porodu, nie brytyjskie.
• Prawo polskie. Polska nie reguluje surogacji, a umowa o surogację nie jest w Polsce wykonalna.

Alternatywy dla osób mieszkających w Polsce zależą od sytuacji rodzinnej. Pary kobiety i mężczyzny mają do wyboru kilka krajów z ustawowym albo sądowym ustaleniem rodzicielstwa, a pary jednopłciowe i osoby samotne zwykle rozważają kraje Ameryki Północnej. Warunki i koszty zestawiamy w przewodnikach linkowanych wyżej.

Zastrzeżenie

To informacja, nie porada prawna. Przed decyzją skonsultuj sprawę z prawnikiem prawa rodzinnego i międzynarodowego. Kancelarie, które zajmują się transkrypcją i ustaleniem rodzicielstwa, znajdziecie w katalogu prawnik do spraw surogacji.

Źródła

• Surrogacy Arrangements Act 1985, legislation.gov.uk, dostęp 2026-10-08
• Human Fertilisation and Embryology Act 2008, sekcja 54, legislation.gov.uk, dostęp 2026-10-08
• Human Fertilisation and Embryology Act 2008, sekcja 54A, legislation.gov.uk, dostęp 2026-10-08
• GOV.UK, prawa przy surogacji i dawstwie, dostęp 2026-10-08
• GOV.UK, Having a child through surrogacy, dostęp 2026-10-08
• Law Commission, projekt reformy prawa o surogacji, dostęp 2026-10-08
• Human Fertilisation and Embryology Authority, dostęp 2026-10-08
• Ambasada RP w Londynie, dostęp 2026-10-08
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Prawo o aktach stanu cywilnego, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Uchwała NSA z 2 grudnia 2019 roku, II OPS 1/19, dostęp 2026-10-08

Najczęstsze pytania

Czy surogacja w Wielkiej Brytanii jest legalna?

Tak, ale tylko altruistyczna. Kobieta nosząca ciążę może otrzymać zwrot rozsądnych wydatków, a komercyjne pośrednictwo jest zakazane ustawą z 1985 roku.

Dlaczego para z Polski nie może skorzystać z surogacji w Wielkiej Brytanii?

Rodzicami prawnymi zostaje się dopiero dzięki parental order, a sekcje 54 i 54A ustawy z 2008 roku wymagają, żeby co najmniej jeden wnioskodawca miał domicile w Wielkiej Brytanii. Osoba mieszkająca na stałe w Polsce tego warunku nie spełnia.

Czy Polak mieszkający w Anglii może skorzystać z surogacji?

Tak, jeśli może wykazać domicile w Wielkiej Brytanii, czyli traktuje ją jako swój stały dom. Wtedy z parental order mogą korzystać pary różnej i tej samej płci oraz osoby samotne.

Ile kosztuje surogacja w Wielkiej Brytanii?

Dla osób spełniających warunki zwykle od 40 000 do 70 000 USD, czyli orientacyjnie od 148 000 do 259 000 zł po kursie 3,70 zł za dolar.

Jakie są alternatywy dla osób mieszkających w Polsce?

Kraje, które przyjmują cudzoziemców, z ich warunkami dla różnych sytuacji rodzinnych i kosztami. Zestawienie znajdziecie w przewodniku o tym, gdzie surogacja jest legalna, i w porównaniu krajów.