Surogacja na Cyprze, czym różni się prawo Republiki od programów na północy wyspy

Cypr pojawia się w wielu ofertach jako „europejska” i „szybka” droga do surogacji. To jedno z najbardziej mylących haseł na tym rynku. Na wyspie działają dwa zupełnie różne porządki: Republika Cypryjska, członek Unii Europejskiej z ustawą o wspomaganym rozrodzie, oraz północna część wyspy, kontrolowana przez władze uznawane wyłącznie przez Turcję, gdzie surogacja nie jest uregulowana. Zanim zaczniecie porównywać ceny, sprawdźcie, w której części wyspy działa klinika.

Stan prawny surogacji na Cyprze

Ustawa 69(I)/2015 o stosowaniu wspomaganego rozrodu

W Republice Cypryjskiej obowiązuje ustawa z 2015 roku o stosowaniu medycznie wspomaganego rozrodu (nr 69(I)/2015), zmieniana ustawami 194(I)/2015, 92(I)/2016 i 113(I)/2018. Najważniejsze zasady:

• Art. 22. Przeniesienie zarodka do organizmu innej kobiety i noszenie przez nią ciąży jest dozwolone na podstawie postanowienia sądu, wydanego przed umieszczeniem zarodków w macicy. Wcześniej trzeba uzyskać zgodę Rady do spraw Medycznie Wspomaganego Rozrodu i zawrzeć pisemną, nieodpłatną umowę. Zarodek nie może pochodzić od kobiety noszącej ciążę.
• Art. 22 ust. 2. Kobieta nosząca ciążę nie jest rodzicem dziecka. Rodzicami są para albo kobieta samotna, które wystąpiły o program, z wszystkimi prawami i obowiązkami.
• Art. 22 ust. 8 i 9. Kobieta może nosić ciążę dla innych najwyżej dwa razy i musi mieć wcześniej co najmniej jedno własne dziecko.
• Art. 23. Rada wydaje zgodę między innymi po sprawdzeniu, że kobieta, która chce mieć dziecko, nie może go urodzić z przyczyn medycznych, oraz że zarówno ona, jak i kobieta nosząca ciążę mają stałe miejsce zamieszkania albo zwykły legalny pobyt w Republice. Rada może zrobić wyjątek tylko dla kobiety noszącej ciążę, jeśli przebywa na Cyprze od 28. tygodnia ciąży do porodu.
• Art. 26. Negocjowanie umów o surogację na zasadach komercyjnych jest zakazane i stanowi przestępstwo. Zakazana jest też reklama surogacji.

Ustawa definiuje „parę” jako mężczyznę i kobietę, którzy zawarli związek małżeński albo pozostają w stałym i trwałym związku.

Północ wyspy

W północnej części Cypru nie ma ustawy regulującej surogację. Według opisów prawników z innych krajów nie istnieje tam procedura sądowa, która przed porodem albo po nim przenosiłaby rodzicielstwo na rodziców intencyjnych, a rejestracja urodzenia opiera się na tym, kto urodził dziecko i kto jest ojcem biologicznym. Media cypryjskie opisywały w 2024 roku rozrost usług surogacji na północy wyspy, a sądy w innych krajach rozpatrywały sprawy dzieci urodzonych w takich programach.

Kto może skorzystać

Zgodnie z ustawą w Republice Cypryjskiej z surogacji mogą korzystać małżeństwa kobiety i mężczyzny, pary kobiety i mężczyzny w stałym związku oraz kobiety samotne, zawsze przy medycznym wskazaniu po stronie kobiety.

Kluczowy jest jednak wymóg stałego zamieszkania albo zwykłego legalnego pobytu w Republice. Oznacza to, że:

• para mieszkająca w Polsce i przyjeżdżająca na Cypr wyłącznie na program nie spełnia warunku z art. 23,
• program jest realny dla Polaków, którzy faktycznie mieszkają na Cyprze, na przykład pracują tam od lat,
• pary jednopłciowe i samotni mężczyźni nie mają dostępu do surogacji w Republice.

Jeśli klinika oferuje surogację na Cyprze parze z Polski bez zmiany miejsca zamieszkania, zapytajcie wprost, w której części wyspy odbędzie się transfer i poród, i na jakiej podstawie prawnej dziecko zostanie zarejestrowane. Kraje dostępne dla osób mieszkających w Polsce opisujemy w przewodniku gdzie surogacja jest legalna.

Ile kosztuje surogacja na Cyprze

Programy wiązane z Cyprem kosztują zwykle od 50 000 do 85 000 USD, czyli orientacyjnie od 185 000 do 314 500 zł po kursie 3,70 zł za dolar.

Dwie uwagi do tej tabeli. Po pierwsze, w Republice Cypryjskiej kobieta nosząca ciążę może otrzymać wyłącznie zwrot wydatków, a oświadczenie rodziców intencyjnych, że nie zapłacili jej wynagrodzenia, jest elementem procedury. Po drugie, w programach na północy wyspy pozycja „zwrot wydatków” bywa w praktyce wynagrodzeniem, a pozycja „postępowanie sądowe” nie ma odpowiednika, bo takiej procedury tam nie ma. Porównanie z innymi krajami znajdziecie w przewodniku koszty surogacji i w zestawieniu porównanie krajów surogacji.

Etapy i czas trwania

Program w Republice Cypryjskiej trwa zwykle od 12 do 20 miesięcy:

1. Konsultacja i dokumentacja medyczna (1 do 2 miesięcy).
2. Wniosek do Rady do spraw Medycznie Wspomaganego Rozrodu z dokumentami medycznymi, oceną psychiatryczną i zaświadczeniem o niekaralności (od kilku tygodni do kilku miesięcy).
3. Postanowienie sądu o surogacji po uzyskaniu zgody Rady (od kilku tygodni do kilku miesięcy).
4. Pisemna umowa z kobietą noszącą ciążę, po postanowieniu sądu i przed poczęciem.
5. Procedura in vitro, transfer i ciąża (około 11 do 12 miesięcy łącznie).
6. Poród, rejestracja i sprawy w Polsce (od kilku tygodni do wielu miesięcy).

Dokumenty po powrocie do Polski

Akt urodzenia i apostille. Cypr jest stroną konwencji haskiej znoszącej legalizację. Odpis aktu urodzenia i postanowienie sądu opatruje się apostille.

Tłumaczenie przysięgłe. Dokumenty w języku greckim tłumaczy tłumacz przysięgły.

Transkrypcja w USC. Polski akt urodzenia powstaje przez transkrypcję (art. 104 Prawa o aktach stanu cywilnego). Kierownik USC odmawia, gdy uzna ją za sprzeczną z podstawowymi zasadami porządku prawnego (art. 107). Uchwała siedmiu sędziów NSA z 2 grudnia 2019 roku (sygn. II OPS 1/19) dotyczyła aktu z dwiema matkami, ale jej argumentacja o porządku publicznym bywa przywoływana także przy surogacji. Szczegóły w przewodniku transkrypcja aktu urodzenia.

Ustalenie rodzicielstwa. W Polsce matką jest kobieta, która urodziła dziecko (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Gdy transkrypcja nie odzwierciedla cypryjskiego aktu, pozostaje uznanie ojcostwa i przysposobienie. Opisujemy to w tekście ustalenie rodzicielstwa po surogacji. Dokumenty wystawione na północy wyspy nie są uznawane przez Republikę Cypryjską, co dodatkowo komplikuje ich użycie w Polsce.

PESEL i paszport. PESEL nadawany jest po transkrypcji. Trybunał Sprawiedliwości UE w postanowieniu z 24 czerwca 2022 roku (sprawa C-2/21) wskazał, że brak transkrypcji nie może blokować wydania dokumentu tożsamości dziecku, które jest obywatelem Unii. Więcej w tekście paszport i PESEL dziecka.

Jak wybrać klinikę lub agencję na Cyprze

• Adres kliniki. Pierwsze i najważniejsze pytanie. Klinika w Nikozji południowej, Limassol czy Larnace działa w Republice. Klinika w Kyrenii, Famaguście albo północnej Nikozji działa poza jej kontrolą.
• Zgoda Rady i postanowienie sądu. Poproście o opis procedury z numerami artykułów ustawy 69(I)/2015.
• Brak wynagrodzenia dla kobiety noszącej ciążę. Oferta z „wynagrodzeniem” albo „pakietem gwarantowanym” jest w Republice niezgodna z prawem.
• Pisemna umowa i płatności etapami na rachunek firmy.
• Niezależny prawnik na Cyprze i w Polsce.

Profile podmiotów z Cypru, z zaznaczeniem części wyspy, znajdziecie w katalogu kliniki surogacji na Cyprze. Zasady sprawdzania opisujemy na stronie weryfikacja kliniki surogacji.

Ryzyka i na co uważać

• Pomylenie Republiki z północą wyspy. Programy na północy działają bez regulacji, bez sądowej procedury ustalenia rodzicielstwa i bez nadzoru porównywalnego z Unią Europejską. Dziecko może zostać zarejestrowane jako dziecko kobiety, która je urodziła.
• Wymóg zamieszkania. Dla osób mieszkających w Polsce program w Republice jest w praktyce niedostępny, a obejście tego wymogu grozi odmową zgody albo zakwestionowaniem procedury.
• Odpowiedzialność karna na Cyprze. Ustawa karze negocjowanie komercyjnych umów i reklamę surogacji.
• Dokumenty nieuznawane. Akt urodzenia z północy wyspy może nie zostać uznany przez urzędy w Unii Europejskiej.
• Prawo polskie. Polska nie reguluje surogacji, a umowa o surogację nie jest w Polsce wykonalna. Umowy zawierajcie wyłącznie z podmiotami działającymi legalnie w Republice Cypryjskiej.

Zastrzeżenie

To informacja, nie porada prawna. Przed decyzją skonsultuj sprawę z prawnikiem prawa rodzinnego i międzynarodowego. Kancelarie, które zajmują się transkrypcją i ustaleniem rodzicielstwa, znajdziecie w katalogu prawnik do spraw surogacji.

Źródła

• Ustawa 69(I)/2015 o stosowaniu medycznie wspomaganego rozrodu, CyLaw, dostęp 2026-10-08
• Cyprus Mail, surogacja na północy wyspy, dostęp 2026-10-08
• Ambasada RP w Nikozji, dostęp 2026-10-08
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Prawo o aktach stanu cywilnego, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Uchwała NSA z 2 grudnia 2019 roku, II OPS 1/19, dostęp 2026-10-08
• Uzyskaj paszport dla dziecka, gov.pl, dostęp 2026-10-08

Najczęstsze pytania

Czy surogacja na Cyprze jest legalna?

W Republice Cypryjskiej tak, ale tylko altruistyczna, przy medycznym wskazaniu, za zgodą Rady do spraw Medycznie Wspomaganego Rozrodu i postanowieniem sądu wydanym przed transferem zarodka. Na północy wyspy surogacja nie jest uregulowana.

Czy para mieszkająca w Polsce może skorzystać z surogacji w Republice Cypryjskiej?

W praktyce nie. Art. 23 ustawy 69(I)/2015 wymaga, żeby kobieta, która chce mieć dziecko, miała stałe miejsce zamieszkania albo zwykły legalny pobyt w Republice. Program jest realny dla osób, które faktycznie tam mieszkają.

Czym różnią się programy na północy wyspy?

Działają bez ustawy, bez sądowej procedury ustalenia rodzicielstwa i bez nadzoru unijnego. Dziecko może zostać zarejestrowane jako dziecko kobiety, która je urodziła, a dokumenty z północy mogą nie być uznawane.

Ile kosztuje surogacja na Cyprze?

Programy wiązane z Cyprem kosztują zwykle od 50 000 do 85 000 USD, czyli orientacyjnie od 185 000 do 314 500 zł po kursie 3,70 zł za dolar.

Czy kobieta nosząca ciążę na Cyprze może otrzymać wynagrodzenie?

W Republice nie. Dozwolony jest zwrot wydatków, a komercyjne negocjowanie umów jest przestępstwem.