Spis treści
Definicja
Dawczyni komórek jajowych przechodzi stymulację hormonalną i zabieg pobrania komórek, które następnie są zapładniane w laboratorium. Dawstwo komórek jajowych stosuje się, gdy przyszła mama nie ma własnych komórek zdolnych do zapłodnienia, na przykład z powodu wieku, przedwczesnego wygaśnięcia czynności jajników albo choroby genetycznej.
Dawczyni nie jest tą samą osobą co kobieta nosząca ciążę. W surogacji gestacyjnej komórka jajowa może pochodzić od dawczyni, a ciążę nosi inna kobieta. Przy in vitro z komórką dawczyni ciążę nosi przyszła mama. Różnicę opisujemy w przewodniku in vitro za granicą.
Dawczyni w polskim prawie
Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności dopuszcza tak zwane dawstwo inne niż partnerskie. Komórki mogą być pobierane od dawczyni na rzecz anonimowej biorczyni (art. 30 ust. 1 pkt 1). Przed wyrażeniem zgody dawczyni musi zostać poinformowana między innymi o:
- braku dostępu do informacji o dalszym postępowaniu z przekazanymi komórkami,
- braku jakichkolwiek praw wobec dziecka, które urodzi się w wyniku procedury,
- zakresie informacji o niej, z którymi może się zapoznać biorczyni i osoba urodzona z jej komórek po osiągnięciu pełnoletności.
Ustawa zakazuje żądania i przyjmowania zapłaty za pobrane komórki (art. 28 ust. 2), dopuszczając zwrot kosztów związanych z pobraniem. Odpłatny obrót komórkami jest przestępstwem (art. 77).
Dawczyni za granicą
W wielu krajach Unii Europejskiej, na przykład w Czechach, Hiszpanii i Grecji, dawstwo jest anonimowe, a dawczyni otrzymuje rekompensatę za czas i niedogodności, a nie wynagrodzenie. W części krajów spoza Europy, na przykład w USA, możliwe jest dawstwo jawne, w którym dziecko może w przyszłości poznać tożsamość dawczyni. Zasady wpływają na to, jakie informacje o pochodzeniu będzie miało dziecko, dlatego warto o nie zapytać klinikę.
Dawczyni a matka w prawie polskim
Dawczyni nie jest matką dziecka. Zgodnie z art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego matką jest kobieta, która urodziła dziecko. Przy surogacji z komórką dawczyni oznacza to, że ani dawczyni, ani matka intencyjna nie są matką z mocy prawa polskiego, tylko kobieta nosząca ciążę.
To informacja, nie porada prawna. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.
Źródła
- Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności, tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 442 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 236 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Ley 14/2006 sobre técnicas de reproducción humana asistida, Hiszpania (BOE), dostęp 2026-10-08
Najczęstsze pytania
Czy dawczyni komórek jajowych jest anonimowa?
W Polsce, Czechach, Hiszpanii i Grecji tak. W niektórych krajach, na przykład w USA, możliwe jest też dawstwo jawne.
Czy dawczyni ma jakieś prawa do dziecka?
Nie. Polska ustawa o leczeniu niepłodności wprost przewiduje, że dawczyni nie ma żadnych praw wobec dziecka urodzonego z jej komórek.