Spis treści
Definicja
Matka zastępcza, nazywana też surogatką albo kobietą noszącą ciążę, to kobieta, która zgadza się nosić ciążę i urodzić dziecko, które ma wychowywać ktoś inny. W surogacji gestacyjnej nie jest spokrewniona genetycznie z dzieckiem, w surogacji tradycyjnej jest jego matką genetyczną.
Coraz częściej w tekstach medycznych i prawnych używa się określenia „kobieta nosząca ciążę” (ang. gestational carrier), które podkreśla jej rolę bez sugerowania, że jest „zastępstwem” matki. Na Surogatka.pl używamy obu określeń zamiennie.
Matka zastępcza a rodzina zastępcza
W polskim prawie „rodzina zastępcza” to zupełnie inna instytucja: forma pieczy nad dzieckiem, które nie może wychowywać się w rodzinie biologicznej, uregulowana w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Matka zastępcza w surogacji nie ma z tym związku. Warto o tym pamiętać, szukając informacji, bo wyszukiwarki często mieszają oba pojęcia.
Pozycja prawna w Polsce
Zgodnie z art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „matką dziecka jest kobieta, która je urodziła”. W polskim porządku prawnym matka zastępcza jest więc matką dziecka, niezależnie od tego, czyje komórki jajowe zostały użyte i co przewiduje umowa. Jej zgoda jest potrzebna do uznania ojcostwa przez ojca intencyjnego i do przysposobienia dziecka przez matkę intencyjną. Szczegóły opisujemy w poradniku ustalenie rodzicielstwa.
W krajach, w których surogacja jest uregulowana, prawo często od razu wpisuje rodziców intencyjnych do aktu urodzenia albo przewiduje orzeczenie sądu przenoszące rodzicielstwo. To właśnie rozbieżność między prawem kraju urodzenia a prawem polskim powoduje trudności po powrocie.
Prawa kobiety noszącej ciążę
W dobrze prowadzonym programie kobieta nosząca ciążę ma:
- pełne prawo do decyzji o własnym zdrowiu w czasie ciąży i porodu,
- niezależnego prawnika, opłacanego przez rodziców, ale reprezentującego wyłącznie ją,
- wsparcie psychologiczne przed, w trakcie i po programie,
- ubezpieczenie zdrowotne i na życie,
- jasno opisany harmonogram zwrotu wydatków albo wynagrodzenia, niezależny od „wyniku”.
Surogatka.pl nie prowadzi ogłoszeń ani rekrutacji kobiet i nie kojarzy ich z rodzicami. Opisujemy te zasady, bo pytanie o nie jest jednym z najlepszych sposobów sprawdzenia, czy klinika działa etycznie.
To informacja, nie porada prawna. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.
Źródła
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 236 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 980 (ISAP), dostęp 2026-10-08
Najczęstsze pytania
Czy matka zastępcza jest matką dziecka według polskiego prawa?
Tak. Matką jest kobieta, która urodziła dziecko (art. 61⁹ KRO), nawet jeśli nie jest z nim spokrewniona genetycznie.
Czym różni się matka zastępcza od surogatki?
Niczym, to synonimy. Oba określenia oznaczają kobietę, która nosi ciążę i rodzi dziecko dla rodziców intencyjnych.