Spis treści
Definicja
Słowo „intencyjni” pochodzi od angielskiego „intended parents”, czyli zamierzeni rodzice. To osoby, z których inicjatywy i dla których rodzi się dziecko w programie surogacji. Mogą to być małżeństwo, para bez ślubu, para jednopłciowa albo osoba samotna, zależnie od tego, kogo dopuszcza prawo kraju programu.
Rodzice intencyjni mogą być rodzicami genetycznymi dziecka (gdy zarodek powstał z ich komórek), jednym rodzicem genetycznym (gdy użyto komórki dawczyni albo nasienia dawcy) albo nie mieć więzi genetycznej z dzieckiem (gdy użyto zarodka od dawców). Ta różnica ma duże znaczenie prawne, zwłaszcza po powrocie do Polski.
Obowiązki w programie
W typowym programie rodzice intencyjni:
- przechodzą kwalifikację medyczną i prawną w kraju programu,
- podpisują umowę z kliniką albo agencją i z kobietą noszącą ciążę,
- pokrywają koszty programu, w tym opiekę medyczną i ubezpieczenie kobiety noszącej ciążę oraz jej niezależnego prawnika,
- przyjeżdżają na poród i przejmują opiekę nad dzieckiem,
- przeprowadzają procedury dokumentów dziecka w kraju urodzenia i w Polsce.
Rodzice intencyjni w prawie polskim
Polskie prawo nie zna pojęcia rodziców intencyjnych. Matką dziecka jest kobieta, która je urodziła (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a ojcostwo ustala się przez domniemanie, uznanie albo orzeczenie sądu. W praktyce oznacza to, że:
- ojciec intencyjny, który jest ojcem biologicznym, może uznać ojcostwo albo dochodzić jego ustalenia przed sądem,
- matka intencyjna może nawiązać więź prawną z dzieckiem przez przysposobienie, najczęściej jako przysposobienie dziecka małżonka,
- transkrypcja zagranicznego aktu urodzenia, w którym rodzice intencyjni są wpisani jako rodzice, nie jest automatyczna.
Szczegóły tych procedur opisujemy w poradniku ustalenie rodzicielstwa, a zasady przenoszenia aktu do polskiego rejestru w haśle transkrypcja.
Europejski Trybunał Praw Człowieka w opinii doradczej z 10 kwietnia 2019 r. uznał, że prawo krajowe powinno umożliwiać uznanie więzi prawnej dziecka z matką intencyjną, ale może to zrobić na przykład przez przysposobienie.
To informacja, nie porada prawna. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.
Źródła
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 236 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- ETPC, opinia doradcza P16-2018-001 z 10 kwietnia 2019 r. (HUDOC), dostęp 2026-10-08
Najczęstsze pytania
Czy rodzice intencyjni są wpisani do aktu urodzenia?
W wielu krajach z uregulowaną surogacją tak, od razu albo na podstawie orzeczenia sądu. W Polsce taki akt podlega transkrypcji, której urząd może odmówić.
Czy rodzice intencyjni muszą być małżeństwem?
To zależy od kraju programu. Ukraina wymaga małżeństwa, Gruzja dopuszcza też pary kobiety i mężczyzny po roku wspólnego życia, a USA, Kanada i Kolumbia przyjmują różne modele rodziny.