Surogacja w Armenii, co mówi ustawa, ile kosztuje program i jak wrócić z dzieckiem do Polski

Armenia zyskała na znaczeniu po tym, jak kolejne kraje regionu zaczęły ograniczać surogację dla cudzoziemców. Ma ustawę, która wprost dopuszcza surogację, stosunkowo niskie koszty i dobrze rozwinięte kliniki leczenia niepłodności w Erywaniu. Jednocześnie część zasad zmieniła się w ostatnich dwóch latach, a nie wszystkie szczegóły praktyki dla cudzoziemców da się potwierdzić w oficjalnych tekstach. Ten przewodnik oddziela to, co jest pewne, od tego, co wymaga sprawdzenia u prawnika w Armenii.

Stan prawny surogacji w Armenii

Ustawa o zdrowiu reprodukcyjnym i prawach reprodukcyjnych człowieka

Podstawą jest ustawa Republiki Armenii o zdrowiu reprodukcyjnym i prawach reprodukcyjnych człowieka. Zgromadzenie Narodowe przyjęło ją 11 grudnia 2002 roku, prezydent podpisał 26 grudnia 2002 roku, a weszła w życie 7 lipca 2003 roku. Ustawa reguluje techniki wspomaganego rozrodu, w tym surogację, i od początku dopuszczała ją także dla cudzoziemców. W wielu opracowaniach bywa nazywana „ustawą o technologiach wspomaganego rozrodu”, ale jej oficjalny tytuł jest szerszy.

Nowelizacja z 12 lipca 2024 roku

Ustawa nr HO-317-N z 12 lipca 2024 roku zmieniła m.in. art. 12 ust. 1, który określa, kto ma prawo korzystać z technik wspomaganego rozrodu. Zgodnie z nowym brzmieniem prawo to mają:

• para w małżeństwie zarejestrowanym albo uznanym za ważne według prawa armeńskiego, za obopólną zgodą małżonków,
• kobieta albo mężczyzna niepozostający w zarejestrowanym małżeństwie, według własnej decyzji.

Nowelizacja wprowadziła też granice wieku dla obu płci.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 kwietnia 2025 roku

Trybunał Konstytucyjny Armenii w decyzji DCC-1775 z 1 kwietnia 2025 roku uznał punkty 1 i 2 art. 12 ust. 1 ustawy za sprzeczne z konstytucją i nieważne w części, w której ustanawiały granicę wieku dla prawa do korzystania z technik wspomaganego rozrodu. Decyzja jest ostateczna. Kliniki mogą nadal stosować medyczne kryteria kwalifikacji, ale ustawowa granica wieku przestała obowiązywać.

Czego nie udało się potwierdzić w oficjalnych źródłach

Kancelarie i agencje zagraniczne opisują kilka zasad praktyki, których nie potwierdziliśmy w oficjalnym tekście ustawy: wymóg związku genetycznego dziecka z co najmniej jednym z rodziców intencyjnych, zasady dotyczące obywatelstwa kobiety noszącej ciążę w programach dla cudzoziemców (według części źródeł kobiety z Armenii mogą nosić ciążę tylko dla obywateli Armenii, a programy dla cudzoziemców prowadzone są z udziałem kobiet z innych krajów) oraz szczegóły rejestracji urodzenia. Przed podpisaniem umowy poproście klinikę o wskazanie konkretnych przepisów i sprawdźcie aktualny tekst ustawy w bazie ARLIS.

Kto może skorzystać

Według stanu praktyki opisanego przez kliniki programy w Armenii przyjmują:

• małżeństwa kobiety i mężczyzny,
• pary kobiety i mężczyzny bez ślubu, zwykle traktowane jako osoby niepozostające w małżeństwie,
• kobiety samotne.

Pary jednopłciowe nie mają dostępu do surogacji w Armenii. Ustawa po nowelizacji z 2024 roku mówi też o mężczyźnie niepozostającym w małżeństwie, ale praktyka klinik wobec samotnych mężczyzn z zagranicy nie jest jednolita i wymaga potwierdzenia u prawnika przed rozpoczęciem programu. Pełne zestawienie krajów według sytuacji rodzinnej znajdziecie w przewodniku gdzie surogacja jest legalna, a bezpośrednie porównanie cen i dostępu z sąsiednim krajem na stronie surogacja Gruzja czy Armenia.

Ile kosztuje surogacja w Armenii

Pełny program kosztuje zwykle od 40 000 do 65 000 USD, czyli orientacyjnie od 148 000 do 240 500 zł po kursie 3,70 zł za dolar. To jeden z niższych poziomów cen wśród krajów, które opisujemy.

Przy porównywaniu ofert zwróćcie uwagę na koszt dawczyni komórek jajowych, liczbę transferów w cenie, dopłaty za ciążę mnogą i cesarskie cięcie oraz koszty pobytu kobiety noszącej ciążę, jeśli przyjeżdża z innego kraju. Szerszy kontekst cenowy znajdziecie w przewodniku koszty surogacji, a własny budżet policzycie w kalkulatorze kosztów.

Etapy i czas trwania

Program trwa zwykle od 12 do 18 miesięcy.

1. Konsultacja i dokumentacja medyczna (1 do 2 miesięcy).
2. Umowa poświadczona notarialnie z kobietą noszącą ciążę. Wymaga zwykle osobistego przyjazdu do Armenii.
3. Procedura in vitro i transfer (2 do 4 miesięcy).
4. Ciąża (około 9 miesięcy).
5. Poród i rejestracja w armeńskim urzędzie stanu cywilnego, apostille, dokument podróży (2 do 6 tygodni). To drugi obowiązkowy przyjazd.
6. Powrót i sprawy w Polsce (od kilku tygodni do wielu miesięcy).

Dokumenty po powrocie do Polski

Akt urodzenia i apostille. Armenia jest stroną konwencji haskiej znoszącej legalizację, więc na odpisie aktu urodzenia wystarczy apostille.

Tłumaczenie przysięgłe. Dokumenty w języku ormiańskim tłumaczy tłumacz przysięgły. Tłumaczy tego języka jest w Polsce niewielu, więc zaplanujcie to wcześniej.

Transkrypcja w USC. Polski akt urodzenia powstaje przez transkrypcję (art. 104 Prawa o aktach stanu cywilnego). Kierownik USC odmawia, gdy uzna ją za sprzeczną z podstawowymi zasadami porządku prawnego (art. 107). Uchwała siedmiu sędziów NSA z 2 grudnia 2019 roku (sygn. II OPS 1/19) dotyczyła aktu z dwiema matkami, ale jej argument o porządku publicznym pojawia się także w sprawach surogacji. Szczegóły w przewodniku transkrypcja aktu urodzenia.

Ustalenie rodzicielstwa. W Polsce matką jest kobieta, która urodziła dziecko (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Gdy transkrypcja zostanie odmówiona, pozostaje uznanie ojcostwa przez ojca genetycznego i przysposobienie. Kobieta samotna bez związku z ojcem genetycznym ma w Polsce ograniczone możliwości, co trzeba ocenić przed transferem. Opisujemy to w tekście ustalenie rodzicielstwa po surogacji.

PESEL i paszport. PESEL nadawany jest po transkrypcji. Trybunał Sprawiedliwości UE w postanowieniu z 24 czerwca 2022 roku (sprawa C-2/21) wskazał, że brak transkrypcji nie może blokować wydania dokumentu tożsamości dziecku, które jest obywatelem Unii. Na powrót potrzebny jest zwykle tymczasowy dokument z polskiego konsulatu. Więcej w tekście paszport i PESEL dziecka.

Jak wybrać klinikę lub agencję w Armenii

• Licencję Ministerstwa Zdrowia Armenii i wpis kliniki do rejestru.
• Wskazanie przepisów. Poproście o odniesienie do konkretnych artykułów ustawy z 2002 roku w brzmieniu po nowelizacji z 2024 roku.
• Kraj pochodzenia kobiety noszącej ciążę. Jeśli nie jest obywatelką Armenii, zapytajcie, gdzie będzie mieszkać w czasie ciąży i jak klinika zapewni, że poród odbędzie się w Armenii.
• Umowę notarialną i podział ryzyka przy nieudanym transferze, ciąży mnogiej i powikłaniach.
• Płatności etapami na rachunek firmy.
• Niezależnego prawnika w Armenii i w Polsce.

Profile podmiotów z Armenii znajdziecie w katalogu kliniki surogacji w Armenii. Zasady sprawdzania opisujemy na stronie weryfikacja kliniki surogacji.

Ryzyka i na co uważać

• Poród poza Armenią. Jeśli kobieta nosząca ciążę pochodzi z innego kraju i wyjedzie przed porodem, dziecko urodzi się w innym systemie prawnym, gdzie rodzice intencyjni mogą nie zostać wpisani do aktu urodzenia.
• Zmiany prawa. Ustawa była zmieniana w 2016 i 2024 roku, a w 2025 roku Trybunał Konstytucyjny uchylił granice wieku. Kolejne zmiany są możliwe w trakcie programu.
• Niepotwierdzone zasady praktyki. Część warunków znamy wyłącznie z opisów klinik i kancelarii, nie z oficjalnego tekstu.
• Sytuacja w regionie. Sprawdźcie aktualne komunikaty Ministerstwa Spraw Zagranicznych przed podróżą.
• Prawo polskie. Polska nie reguluje surogacji, a umowa o surogację nie jest w Polsce wykonalna. Umowy zawierajcie wyłącznie z podmiotami działającymi legalnie w Armenii.

Zastrzeżenie

To informacja, nie porada prawna. Przed decyzją skonsultuj sprawę z prawnikiem prawa rodzinnego i międzynarodowego. Kancelarie, które zajmują się transkrypcją i ustaleniem rodzicielstwa, znajdziecie w katalogu prawnik do spraw surogacji.

Źródła

• ARLIS, armeński system informacji prawnej (ustawa o zdrowiu reprodukcyjnym i prawach reprodukcyjnych człowieka), dostęp 2026-10-08
• Trybunał Konstytucyjny Armenii, decyzja DCC-1775 z 1 kwietnia 2025 roku, dostęp 2026-10-08
• Ambasada RP w Erywaniu, dostęp 2026-10-08
• MSZ, informacje dla podróżujących, dostęp 2026-10-08
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Prawo o aktach stanu cywilnego, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Uchwała NSA z 2 grudnia 2019 roku, II OPS 1/19, dostęp 2026-10-08
• Uzyskaj paszport dla dziecka, gov.pl, dostęp 2026-10-08

Najczęstsze pytania

Czy surogacja w Armenii jest legalna dla cudzoziemców?

Tak. Ustawa o zdrowiu reprodukcyjnym i prawach reprodukcyjnych człowieka z 2002 roku dopuszcza surogację, także dla cudzoziemców. Część szczegółów praktyki, na przykład kraj pochodzenia kobiety noszącej ciążę, warto potwierdzić u prawnika w Armenii.

Czy kobieta samotna z Polski może skorzystać z surogacji w Armenii?

Ustawa po nowelizacji z 2024 roku przyznaje prawo do technik wspomaganego rozrodu także kobiecie niepozostającej w małżeństwie, a kliniki przyjmują kobiety samotne. Przed decyzją trzeba jednak ocenić, jak wyglądałoby ustalenie rodzicielstwa w Polsce.

Czy w Armenii obowiązuje granica wieku?

Ustawowa granica wieku wprowadzona w 2024 roku została uchylona decyzją Trybunału Konstytucyjnego DCC-1775 z 1 kwietnia 2025 roku. Kliniki nadal oceniają kandydatów medycznie.

Ile kosztuje surogacja w Armenii?

Zwykle od 40 000 do 65 000 USD, czyli orientacyjnie od 148 000 do 240 500 zł po kursie 3,70 zł za dolar.

Ile razy trzeba przyjechać do Armenii?

Zwykle co najmniej dwa razy: na podpisanie umowy i procedurę in vitro oraz na poród i rejestrację dziecka. Pobyt po porodzie trwa najczęściej od 2 do 6 tygodni.