Przejdź do treści
Surogatka

Surogacja w Polsce i surogatka w Polsce, czy jest legalna i ile kosztuje

Surogacja w Polsce nie ma podstawy prawnej. Matką dziecka jest kobieta, która je urodziła (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), umowa o surogację jest uznawana za nieważną, a polskie pary korzystają z programów za granicą i po powrocie przechodzą przez procedury dokumentów dziecka.

11 min czytania

Akta i kodeksy na biurku w kancelarii prawnej
Spis treści

Krótka odpowiedź

W Polsce nie ma ustawy, która dopuszczałaby albo regulowała surogację. Nie ma też przepisu, który wprost by jej zakazywał lub karał samą umowę o noszenie ciąży. Ta luka nie oznacza jednak, że surogacja jest w Polsce legalna. Prawo rodzinne przesądza, kto jest matką dziecka, prawo cywilne pozbawia umowę skutków, ustawa o leczeniu niepłodności nie przewiduje przeniesienia zarodka do organizmu innej kobiety, a prawo karne przewiduje kary za czyny, które w praktyce mogą towarzyszyć organizowaniu surogacji.

Dlatego w Polsce nie ma legalnej ceny surogatki. Pary z Polski robią program za granicą, gdzie cały koszt wynosi od około 144 tys. zł w Armenii do ponad 800 tys. zł w USA. Ile wyjdzie w Waszej sytuacji, pokaże kalkulator kosztów surogacji.

Dlatego żadna polska klinika nie prowadzi programów surogacji, a polskie pary, które wybierają tę drogę, robią to w krajach, gdzie jest uregulowana. Najwięcej pracy prawnej czeka je po powrocie, gdy trzeba ustalić rodzicielstwo dziecka i wyrobić mu polskie dokumenty.

To informacja, nie porada prawna. Przepisy opisujemy według tekstów jednolitych w ISAP, ale każdą konkretną sytuację warto omówić z prawnikiem, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 61⁹

Najważniejszy przepis dla tematu surogacji brzmi krótko: „Matką dziecka jest kobieta, która je urodziła” (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 236). Przepis dodano w 2008 roku właśnie po to, żeby rozstrzygnąć wątpliwości w przypadku rozdzielenia macierzyństwa genetycznego i biologicznego.

Skutek jest jednoznaczny. Według prawa polskiego matką dziecka urodzonego przez surogatkę jest surogatka, nawet jeśli dziecko nie ma z nią żadnego pokrewieństwa genetycznego, a komórka jajowa pochodziła od matki intencyjnej. Umowa, zgoda stron ani zagraniczne orzeczenie samo w sobie nie zmieniają tego w polskim porządku prawnym.

Macierzyństwo kobiety, która urodziła dziecko, można zaprzeczyć tylko w wąskich sytuacjach opisanych w art. 61¹⁰ i następnych (na przykład gdy wpisano w akcie urodzenia kobietę, która dziecka nie urodziła). Matka intencyjna nie może więc „przejąć” macierzyństwa przez powództwo, a jedyną drogą do ustalenia jej więzi prawnej z dzieckiem w polskim prawie pozostaje przysposobienie.

Ojcostwo, domniemanie i uznanie

Ojcostwo ustala się według innych zasad. Jeżeli kobieta, która urodziła dziecko, jest mężatką, działa domniemanie, że ojcem jest jej mąż (art. 62 § 1 KRO). Domniemanie można obalić tylko powództwem o zaprzeczenie ojcostwa.

Jeżeli domniemanie nie zachodzi albo zostało obalone, ojcostwo może być ustalone przez uznanie albo orzeczeniem sądu (art. 72 § 1 KRO). Uznanie ojcostwa wymaga oświadczenia mężczyzny, od którego dziecko pochodzi, i potwierdzenia przez matkę dziecka (art. 73 § 1 KRO). W sytuacji surogacji matką w rozumieniu prawa polskiego jest kobieta, która urodziła, więc to jej potwierdzenie jest potrzebne. Uznanie może nastąpić także przed polskim konsulem, gdy dotyczy dziecka, którego co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim (art. 73 § 4 KRO).

Szczegółowo opisujemy te ścieżki w poradniku o ustaleniu rodzicielstwa po surogacji.

Umowa o surogację jest nieważna, art. 58 Kodeksu cywilnego

Art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 795) stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. Art. 58 § 2 dodaje, że nieważna jest także czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W polskiej doktrynie przeważa pogląd, że umowa o surogację jest nieważna na obu podstawach. Przedmiotem umowy jest w istocie przekazanie dziecka i władzy rodzicielskiej, a stan cywilny człowieka nie może być przedmiotem obrotu. Umowa nie może też skutecznie zobowiązać kobiety do wydania dziecka ani do zgody na przysposobienie.

Praktyczne skutki dla stron:

  • Umowy nie da się dochodzić przed polskim sądem. Żadna ze stron nie może skutecznie żądać jej wykonania.
  • Świadczenia spełnione na podstawie nieważnej umowy mogą podlegać zwrotowi jako świadczenia nienależne, ale w praktyce ich odzyskanie bywa bardzo trudne.
  • Polska nie jest właściwym miejscem do zawierania takich umów. Umowy w programach zagranicznych podlegają prawu kraju programu, a ich skutki w Polsce ocenia się z uwzględnieniem klauzuli porządku publicznego (art. 7 Prawa prywatnego międzynarodowego).

Ustawa o leczeniu niepłodności

Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 442) reguluje in vitro, dawstwo komórek rozrodczych i zarodków. Nie zawiera ani słowa o surogacji, ale jej konstrukcja ją wyklucza. Ustawa definiuje biorczynię jako kobietę, u której stosuje się komórki rozrodcze albo zarodki, a dawstwo partnerskie jako przekazanie komórek przez mężczyznę biorczyni, z którą pozostaje w małżeństwie albo we wspólnym pożyciu (art. 2 ust. 1). Przeniesienie zarodka wymaga pisemnej zgody biorczyni i dawcy (art. 20).

Ustawa zakazuje też odpłatnego zbywania, nabywania i pośredniczenia w obrocie komórkami rozrodczymi i zarodkami (art. 28), a za takie czyny w celu korzyści majątkowej przewiduje kary pozbawienia wolności (art. 77 i art. 79). Dla polskiego ośrodka in vitro przeniesienie zarodka pary do organizmu innej kobiety oznaczałoby działanie poza ramami ustawy. Dlatego polskie kliniki nie uczestniczą w programach surogacji, a pary szukają klinik w krajach, w których jest dopuszczona. Jak to wygląda w praktyce, gdy szukacie kliniki surogacji w Warszawie albo w Polsce, opisujemy osobno.

Kodeks karny, art. 211a i art. 189a

Kodeks karny (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 383) nie ma przepisu o surogacji. Komentatorzy wskazują jednak dwa przepisy, które mogą mieć zastosowanie do osób organizujących surogację, a w szczególnych okolicznościach także do stron.

Art. 211a § 1 karze od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności tego, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy. Art. 211a § 2 obejmuje rodzica, który wyraża zgodę na adopcję dziecka w celu osiągnięcia korzyści, zatajając ten cel przed sądem, albo z pominięciem postępowania o przysposobienie, a § 3 osobę, która w takich warunkach wyraża zgodę na adopcję dziecka przez siebie. Kodeks definiuje adopcję jako nabycie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przez inną osobę niż ta, od której dziecko pochodzi (art. 115 § 22a).

Art. 189a § 1 karze handel ludźmi karą od 3 do 20 lat pozbawienia wolności, a § 2 przygotowanie do niego. Definicja handlu ludźmi (art. 115 § 22) obejmuje między innymi przekazywanie lub przyjmowanie osoby w celu jej wykorzystania, a gdy zachowanie dotyczy małoletniego, stanowi handel ludźmi nawet bez użycia przemocy, podstępu czy innych wymienionych metod.

Doktryna nie jest jednolita co do tego, czy i kiedy te przepisy obejmują surogację przeprowadzoną legalnie za granicą. Większość wypowiedzi wskazuje największe ryzyko po stronie osób, które zarobkowo organizują taki proces w Polsce (pośredników, „agencji” działających w szarej strefie), oraz w sytuacjach, w których dziecko jest „przekazywane” poza procedurą sądową. Omówienie interpretacji i ryzyk jest w poradniku surogacja a Kodeks karny.

Orzecznictwo, NSA i Europejski Trybunał Praw Człowieka

Uchwała NSA z 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19

Najczęściej cytowanym orzeczeniem jest uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2019 r. (sygn. II OPS 1/19). NSA uznał, że art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego w związku z art. 7 Prawa prywatnego międzynarodowego nie dopuszczają transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci.

Uchwała nie dotyczyła wprost surogacji w parze kobiety i mężczyzny, ale ma dla niej znaczenie z trzech powodów. Po pierwsze, potwierdza, że kierownik urzędu stanu cywilnego może odmówić transkrypcji, gdy byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego. Po drugie, w uzasadnieniu NSA podkreślił, że dziecko obywatela polskiego nabywa obywatelstwo z mocy prawa i że nie można tego uzależniać od transkrypcji, a zagraniczny akt urodzenia, nawet nieprzeniesiony do polskiego rejestru, jest dowodem zdarzeń w nim stwierdzonych. Po trzecie, NSA wskazał, że ewentualne negatywne skutki braku transkrypcji (na przykład odmowa wydania dokumentu tożsamości) podlegają ocenie w odrębnych postępowaniach, z uwzględnieniem Konwencji o ochronie praw człowieka i Konwencji o prawach dziecka.

W tym samym uzasadnieniu NSA przywołał wcześniejszy wyrok z 29 sierpnia 2018 r. (II OSK 2129/16), w którym uchylił decyzje odmawiające transkrypcji aktu urodzenia dziecka urodzonego w wyniku in vitro i umowy o macierzyństwo zastępcze, wskazując na obowiązek ochrony praw dziecka. Orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawach dzieci urodzonych przez surogatki nie jest więc jednolite, a wynik zależy od treści zagranicznego aktu i okoliczności sprawy.

Opinia doradcza ETPC z 10 kwietnia 2019 r.

Na wniosek francuskiego Sądu Kasacyjnego Wielka Izba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydała pierwszą opinię doradczą na podstawie Protokołu nr 16 (wniosek nr P16-2018-001). Dotyczyła dziecka urodzonego za granicą w wyniku surogacji gestacyjnej, z nasienia ojca intencyjnego i komórki jajowej dawczyni.

Trybunał uznał, że prawo dziecka do poszanowania życia prywatnego (art. 8 Konwencji) wymaga, aby prawo krajowe umożliwiało uznanie więzi prawnej dziecka z matką intencyjną. Nie musi to jednak oznaczać wpisu zagranicznego aktu urodzenia do rejestru stanu cywilnego. Wystarczy inny środek, na przykład przysposobienie, jeśli procedura jest sprawna i skuteczna oraz uwzględnia dobro dziecka. Opinie doradcze nie są wiążące, ale sądy krajowe, także polskie, odwołują się do nich.

Mennesson przeciwko Francji, 2014

W wyroku z 26 czerwca 2014 r. (skarga nr 65192/11) Trybunał orzekł, że Francja naruszyła prawo bliźniaczek urodzonych w USA w wyniku surogacji do poszanowania życia prywatnego, odmawiając uznania ich więzi prawnej z biologicznym ojcem. Trybunał zwrócił uwagę na niepewność statusu dziecka, problemy z obywatelstwem i dziedziczeniem.

Jednocześnie w wyroku Wielkiej Izby z 24 stycznia 2017 r. w sprawie Paradiso i Campanelli przeciwko Włochom (skarga nr 25358/12), gdzie dziecko nie miało więzi genetycznej z żadnym z rodziców intencyjnych, Trybunał nie stwierdził naruszenia Konwencji. Z tych orzeczeń wynika ważna wskazówka praktyczna: więź genetyczna dziecka z co najmniej jednym z rodziców intencyjnych ma duże znaczenie dla ochrony prawnej rodziny.

Co to oznacza dla polskich rodziców

Z przepisów i orzeczeń wynika kilka praktycznych wniosków:

  1. Programu nie da się przeprowadzić w Polsce. Każda oferta znalezienia „surogatki w Polsce”, umowy podpisanej w Polsce albo przekazania dziecka poza sądem niesie ryzyko karne i nie daje żadnej ochrony prawnej.
  2. Kraj programu ma znaczenie także dla powrotu. Dokumenty z krajów, w których rodzice intencyjni są wpisani do aktu urodzenia od razu, wyglądają inaczej niż dokumenty z krajów, w których potrzebne jest orzeczenie sądu. Wybór kraju warto zestawić z planem dokumentów w Polsce. Zestawienie krajów jest na stronie gdzie surogacja jest legalna.
  3. Więź genetyczna z ojcem intencyjnym upraszcza sytuację. Pozwala ustalić ojcostwo, nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa i ubiegać się o dokumenty dziecka. Matka intencyjna w polskim prawie najczęściej musi przejść przez przysposobienie dziecka małżonka.
  4. Transkrypcja nie jest automatyczna. Kierownik urzędu stanu cywilnego może jej odmówić na podstawie art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego. Od decyzji odmownej przysługuje odwołanie do wojewody, a dalej skarga do sądu administracyjnego.
  5. Dziecko nie traci praw przez brak transkrypcji. Według NSA obywatelstwo nabywa się z mocy prawa, a zagraniczny akt jest dowodem urodzenia. W praktyce brak transkrypcji utrudnia jednak uzyskanie numeru PESEL i paszportu, dlatego najlepiej przygotować się do tego zawczasu.
  6. Prawnik w Polsce przed podpisaniem umowy za granicą. Konsultacja przed rozpoczęciem programu jest tańsza i skuteczniejsza niż ratowanie sytuacji po porodzie.

Czy prawo się zmieni

Co jakiś czas pojawiają się w debacie publicznej propozycje uregulowania sytuacji dzieci urodzonych za granicą przez surogatki albo, przeciwnie, wyraźnego zakazu surogacji. Na dzień aktualizacji tego tekstu żadna taka ustawa nie została uchwalona. Śledzimy zmiany przepisów i orzecznictwa i aktualizujemy przewodnik z datą na górze strony.

Źródła

Najczęstsze pytania

Czy surogacja jest w Polsce zakazana?

Nie ma przepisu, który wprost zakazuje samej umowy o surogację, ale nie ma też żadnej podstawy prawnej, która by ją dopuszczała. Umowa jest nieważna, matką jest kobieta, która urodziła, a organizowanie takiego procesu dla zysku może podlegać karze z art. 211a Kodeksu karnego.

Ile kosztuje surogatka w Polsce?

W Polsce nie da się legalnie kupić programu surogacji, więc nie ma też rynkowej ceny. Umowa jest nieważna, kliniki in vitro nie przeniosą zarodka do innej kobiety, a oferty z ogłoszeń nie dają rodzicom żadnej ochrony (różnicę między ogłoszeniem a programem w klinice opisujemy na stronie surogatka wynajem, cena surogatki, a to, jak legalnie znaleźć surogatkę za granicą, na stronie szukam surogatki). Polskie pary płacą za program za granicą, od około 144 tys. zł w Armenii do ponad 800 tys. zł w USA, co porównujemy w przewodniku koszty surogacji.

Czy za surogację za granicą grozi w Polsce kara?

Polskie prawo nie przewiduje kary za samo skorzystanie z legalnego programu za granicą. Ryzyko karne doktryna wiąże głównie z zarobkowym organizowaniem adopcji wbrew ustawie i z sytuacjami przekazania dziecka poza procedurą sądową. W indywidualnej sprawie warto zapytać prawnika.

Czy polska klinika in vitro może przygotować zarodki do surogacji za granicą?

Ustawa o leczeniu niepłodności nie przewiduje przeniesienia zarodka do organizmu innej kobiety niż biorczyni z pary, a polskie ośrodki nie uczestniczą w programach surogacji. Wywóz zarodków za granicę w takim celu wymaga konsultacji prawnej.

Kto jest matką dziecka urodzonego przez surogatkę według polskiego prawa?

Kobieta, która je urodziła (art. 61⁹ KRO). Matka intencyjna może nawiązać więź prawną z dzieckiem przez przysposobienie.

Czy dziecko urodzone przez surogatkę dostanie polskie obywatelstwo?

Dziecko nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa, gdy co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim. Kluczowe jest więc prawne ustalenie rodzica z polskim obywatelstwem, zwykle ojca.

Czy uchwała NSA II OPS 1/19 dotyczy par kobiety i mężczyzny?

Uchwała dotyczyła aktu urodzenia z dwiema kobietami wpisanymi jako rodzice. Dla par kobiety i mężczyzny ma znaczenie pośrednie, bo potwierdza możliwość odmowy transkrypcji na podstawie porządku publicznego i jednocześnie podkreśla ochronę praw dziecka.

Powiązane tematy

Czym jest surogacja Gdzie surogacja jest legalna Koszty surogacji Porównanie krajów Klinika surogacji Warszawa i Polska Surogacja dla par homoseksualnych In vitro za granicą Jak wybrać agencję surogacji Prawo po powrocie do Polski