Spis treści
Definicja
Surogacja, nazywana też macierzyństwem zastępczym, to sposób przyjścia dziecka na świat, w którym ciążę nosi kobieta niebędąca przyszłym rodzicem. Ta kobieta to matka zastępcza, surogatka albo kobieta nosząca ciążę. Osoby, dla których dziecko się rodzi, to rodzice intencyjni, czyli zamierzeni.
Surogacja łączy kilka elementów: leczenie niepłodności (zwykle in vitro i transfer zarodka), opiekę nad ciążą i porodem, umowę stron i procedurę prawną, która ustala, kto jest rodzicem dziecka. Dlatego jej zasady zależą zarówno od prawa medycznego, jak i od prawa rodzinnego kraju, w którym odbywa się program.
Rodzaje surogacji
- Gestacyjna (pełna): kobieta nosząca ciążę nie jest spokrewniona genetycznie z dzieckiem, bo zarodek powstaje z komórek rodziców intencyjnych albo dawców. Szczegóły w haśle surogacja gestacyjna.
- Tradycyjna (częściowa): kobieta nosząca ciążę jest jednocześnie matką genetyczną. Dziś rzadko stosowana i zakazana w wielu krajach.
- Komercyjna: kobieta otrzymuje wynagrodzenie ponad zwrot wydatków.
- Altruistyczna: kobieta otrzymuje wyłącznie zwrot udokumentowanych wydatków. Więcej w haśle surogacja altruistyczna.
Kto bierze udział
W typowym programie uczestniczą: rodzice intencyjni, kobieta nosząca ciążę, często dawczyni komórki jajowej albo dawca nasienia, klinika in vitro, agencja koordynująca program oraz prawnicy reprezentujący obie strony. W krajach z uregulowaną surogacją udział niezależnego prawnika i wsparcia psychologicznego dla kobiety noszącej ciążę bywa obowiązkowy.
Surogacja a prawo polskie
W Polsce nie ma przepisów, które dopuszczają albo regulują surogację. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 61⁹ stanowi, że matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Umowa o surogację jest uznawana za nieważną na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego. Polskie pary korzystają więc z programów w krajach, gdzie surogacja jest dopuszczona, a po powrocie przechodzą przez procedury dokumentów dziecka. Pełne omówienie znajdziecie w przewodniku surogacja w Polsce.
To informacja, nie porada prawna. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.
Pojęcia pokrewne
Surogacji nie należy mylić z adopcją, w której przysposabia się dziecko już urodzone, ani z in vitro z komórką dawczyni, przy którym ciążę nosi przyszła mama. W polskich tekstach prawniczych pojawia się też pojęcie „surogacji” w prawie cywilnym (surogacja rzeczowa), które oznacza zupełnie co innego: wejście jednej rzeczy w miejsce innej w majątku. To zbieżność nazw bez związku z rodzicielstwem.
Źródła
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 236 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 795 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- HFEA, Surrogacy (Wielka Brytania), dostęp 2026-10-08
Najczęstsze pytania
Co oznacza słowo surogacja?
Pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego podstawienie kogoś w miejsce innej osoby. W medycynie i prawie rodzinnym oznacza noszenie ciąży przez kobietę dla innych rodziców.
Czy surogacja i macierzyństwo zastępcze to to samo?
Tak, to synonimy. Macierzyństwo zastępcze to określenie częściej używane w polskich tekstach prawniczych.