Spis treści
Dlaczego ten temat jest ważny
Polskie prawo nie reguluje surogacji. Brak przepisu, który by ją dopuszczał, nie oznacza jednak, że wszystko, co dzieje się wokół surogacji, jest obojętne dla prawa karnego. Kilka przepisów Kodeksu karnego (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 383) opisuje zachowania, które w praktyce mogą towarzyszyć organizowaniu surogacji, zwłaszcza w szarej strefie. Poniżej omawiamy je ostrożnie, z zaznaczeniem, gdzie poglądy prawników się różnią.
To informacja, nie porada prawna. Prawo karne wymaga oceny konkretnych faktów, a każda wątpliwość powinna być wyjaśniona z adwokatem albo radcą prawnym przed podjęciem działań, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.
Art. 211a, nielegalna adopcja
Art. 211a ma trzy paragrafy:
- § 1 karze pozbawieniem wolności od 3 miesięcy do 5 lat tego, kto „w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy”.
- § 2 przewiduje tę samą karę dla osoby, której przysługuje władza rodzicielska nad dzieckiem i która wyraża zgodę na adopcję tego dziecka przez inną osobę w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, zatajając ten cel przed sądem orzekającym w sprawie o przysposobienie, albo z pominięciem postępowania w sprawie o przysposobienie.
- § 3 przewiduje tę samą karę dla osoby, która wyraża zgodę na adopcję dziecka przez siebie w warunkach z § 2.
Kodeks definiuje adopcję jako nabycie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przez inną osobę niż ta, od której dziecko pochodzi (art. 115 § 22a).
Jak to się ma do surogacji
Według polskiego prawa matką dziecka jest kobieta, która je urodziła (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Przekazanie dziecka matce intencyjnej jest więc z punktu widzenia polskiego prawa formą przejęcia władzy rodzicielskiej przez inną osobę. Dlatego w komentarzach do art. 211a pojawia się pogląd, że:
- zarobkowe organizowanie surogacji w Polsce, na przykład przez „agencję”, która wyszukuje kobiety i rodziców i pobiera za to wynagrodzenie, może wypełniać znamiona § 1,
- wyrażenie przez kobietę, która urodziła, zgody na przysposobienie dziecka w zamian za zapłatę, z zatajeniem tego przed sądem, może wypełniać znamiona § 2,
- przyjęcie takiej zgody przez przysposabiającego w tych samych warunkach może wypełniać znamiona § 3.
Jednocześnie część doktryny podkreśla, że przepis dotyczy adopcji „wbrew przepisom ustawy”, a dziecko, którego ojcostwo zostało ustalone wobec ojca biologicznego, a matka intencyjna przysposabia je w jawnym postępowaniu sądowym, nie jest przedmiotem nielegalnej adopcji w typowym rozumieniu tego przepisu. Orzecznictwa sądów karnych dotyczącego surogacji jest niewiele, dlatego nie można wskazać jednolitej linii.
Art. 189a, handel ludźmi
Art. 189a § 1 karze handel ludźmi pozbawieniem wolności od 3 do 20 lat, a § 2 przygotowanie do niego od 3 miesięcy do 5 lat. Definicja handlu ludźmi (art. 115 § 22) obejmuje między innymi werbowanie, transport, przekazywanie lub przyjmowanie osoby z użyciem określonych metod (przemoc, podstęp, wykorzystanie krytycznego położenia, udzielenie korzyści osobie sprawującej opiekę) w celu jej wykorzystania. Jeżeli zachowanie dotyczy małoletniego, stanowi handel ludźmi nawet bez użycia tych metod.
W kontekście surogacji przepis bywa przywoływany w dwóch sytuacjach:
- wobec dziecka: gdy dziecko jest „przekazywane” za pieniądze poza jakąkolwiek procedurą prawną, co część komentatorów ocenia jako możliwe przekazanie małoletniego,
- wobec kobiety: gdy kobieta jest werbowana do noszenia ciąży z wykorzystaniem jej trudnego położenia, przemocy albo podstępu.
Ten drugi przypadek dotyczy przede wszystkim zorganizowanych grup działających w szarej strefie. Unia Europejska w dyrektywie 2024/1712, zmieniającej dyrektywę o zapobieganiu handlowi ludźmi, wprost dodała wyzysk związany z surogacją do form wyzysku, które państwa członkowskie mają ścigać.
Ryzyko dla rodziców
Z dostępnych komentarzy i praktyki wynika kilka wniosków, które podajemy z zastrzeżeniem, że nie zastępują porady prawnej:
- Samo skorzystanie z legalnego programu za granicą nie jest w Polsce opisane jako przestępstwo. Polskie prawo nie przewiduje kary za surogację przeprowadzoną zgodnie z prawem kraju, w którym się odbyła.
- Zasada podwójnej przestępności. Odpowiedzialność obywatela polskiego za czyn popełniony za granicą co do zasady wymaga, żeby czyn był przestępstwem także w miejscu jego popełnienia (art. 111 § 1 Kodeksu karnego). Wyjątek stanowią przestępstwa, do których ścigania Polska jest zobowiązana na mocy umowy międzynarodowej (art. 113), a do takich należy handel ludźmi.
- Ryzyko rośnie, gdy działania odbywają się w Polsce: wyszukiwanie kobiety w Polsce, umowa zawierana w Polsce, płatności przekazywane przez pośredników w Polsce, przekazanie dziecka poza sądem.
- Postępowanie o przysposobienie musi być jawne. Zatajenie przed sądem opiekuńczym, że zgoda kobiety, która urodziła, była powiązana z zapłatą, to dokładnie sytuacja opisana w art. 211a § 2 i § 3.
Inne przepisy, o których warto wiedzieć
Poza Kodeksem karnym przepisy karne zawiera też ustawa o leczeniu niepłodności (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 442). Art. 77 karze nabywanie, zbywanie i pośredniczenie w obrocie komórkami rozrodczymi w celu korzyści majątkowej lub osobistej, a art. 79 to samo w odniesieniu do zarodków, z karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Te przepisy mają znaczenie, gdy ktoś proponuje „sprzedaż” zarodków albo komórek jajowych poza ośrodkiem działającym zgodnie z ustawą, albo wywiezienie zarodków z Polski w celu surogacji bez wyjaśnienia podstawy prawnej. Każdą taką propozycję warto skonsultować z prawnikiem, zanim cokolwiek zostanie podpisane.
Ryzyko dla pośredników
Najwyższe ryzyko karne dotyczy osób i firm, które w Polsce zarobkowo organizują surogację: publikują ogłoszenia, wyszukują kobiety, kojarzą je z rodzicami, pobierają prowizje od „sukcesu”. Taka działalność może zostać oceniona jako organizowanie adopcji wbrew ustawie dla korzyści majątkowej, a przy wykorzystaniu położenia kobiet nawet jako handel ludźmi. Z tego powodu wszelkie ogłoszenia typu „szukam surogatki” albo „zostanę surogatką” w polskim internecie należy traktować jako sygnał ostrzegawczy, a nie ofertę.
Dlaczego Surogatka.pl nie kojarzy z surogatkami
Surogatka.pl jest przewodnikiem i katalogiem podmiotów, które legalnie działają w swoich krajach: klinik, agencji i kancelarii. Nie publikujemy ogłoszeń kobiet, nie prowadzimy rekrutacji, nie kojarzymy rodziców z kobietami i nie pośredniczymy w żadnych płatnościach. Podmioty płacą stałą opłatę za profil w katalogu, niezależną od tego, czy ktoś podpisze umowę, a nie prowizję od programu. Te zasady wynikają bezpośrednio z ryzyk opisanych wyżej i z szacunku dla kobiet, które noszą ciążę. Pełne tło prawne opisujemy w przewodniku surogacja w Polsce.
Jak ograniczyć ryzyko
- Wybierajcie wyłącznie kraj, w którym surogacja jest uregulowana, i podmiot z licencją w tym kraju.
- Nie korzystajcie z polskich pośredników bez licencji ani z ogłoszeń w mediach społecznościowych.
- Wszystkie płatności kierujcie na rachunek podmiotu z umowy, z fakturami.
- Ustalenie rodzicielstwa w Polsce przeprowadzajcie w jawnych procedurach, z prawnikiem. Opis ścieżek znajdziecie w poradniku o ustaleniu rodzicielstwa.
- Przed rozpoczęciem programu skonsultujcie plan z adwokatem albo radcą prawnym znającym prawo rodzinne i karne.
Źródła
- Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 383 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 236 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Ustawa o leczeniu niepłodności, tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 442 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Dyrektywa (UE) 2024/1712 zmieniająca dyrektywę 2011/36/UE w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi (EUR-Lex), dostęp 2026-10-08
Najczęstsze pytania
Czy surogacja jest w Polsce przestępstwem?
Kodeks karny nie zawiera przepisu o surogacji. Przestępstwem może być jednak zarobkowe organizowanie adopcji dzieci wbrew ustawie (art. 211a) i handel ludźmi (art. 189a), a te przepisy bywają odnoszone do niektórych form surogacji.
Czy rodzicom grozi kara za legalny program za granicą?
Polskie prawo nie przewiduje kary za samo skorzystanie z programu legalnego w kraju, w którym się odbył. Ryzyko pojawia się, gdy część działań odbywa się w Polsce albo gdy przekazanie dziecka omija procedurę sądową.
Czy ogłoszenie szukam surogatki jest legalne?
Takie ogłoszenia niosą wysokie ryzyko prawne dla obu stron i dla pośredników, a dla kobiet także ryzyko wykorzystania. Nie publikujemy ich i odradzamy korzystanie z nich.
Czego dotyczy art. 211a Kodeksu karnego?
Karze organizowanie adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz wyrażanie albo przyjmowanie zgody na adopcję w zamian za korzyść, z zatajeniem tego przed sądem albo z pominięciem postępowania o przysposobienie.
Czy przysposobienie dziecka przez matkę intencyjną jest zgodne z prawem?
Przysposobienie dziecka małżonka w jawnym postępowaniu przed sądem opiekuńczym jest drogą przewidzianą w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Kluczowe jest, żeby sąd znał wszystkie okoliczności sprawy.