Spis treści
In vitro z komórką dawczyni a surogacja
To dwie różne drogi, które bywają mylone, bo obie dzieją się w klinikach leczenia niepłodności.
In vitro z komórką dawczyni oznacza, że zarodek powstaje z komórki jajowej innej kobiety (dawczyni) i nasienia partnera albo dawcy, a następnie zostaje przeniesiony do macicy przyszłej mamy. To ona nosi ciążę i rodzi dziecko, więc według polskiego prawa jest jego matką (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z prawnego punktu widzenia sytuacja po porodzie jest prosta.
Surogacja oznacza, że ciążę nosi inna kobieta. Komórka jajowa może pochodzić od matki intencyjnej albo od dawczyni, ale poród odbywa się w kraju programu, a polskie prawo uznaje za matkę kobietę, która urodziła. To znacznie droższa i bardziej złożona prawnie droga. Więcej o samym pojęciu w przewodniku surogacja.
Dlatego pierwsze pytanie zawsze brzmi: czy przyszła mama może bezpiecznie donosić ciążę? Jeśli tak, in vitro z komórką dawczyni jest zwykle właściwym wyborem. Jeśli nie, rozważa się surogację.
Kiedy surogacja jest naprawdę potrzebna
Lekarze rozważają surogację, gdy:
- kobieta nie ma macicy (wrodzony brak, zespół MRKH, stan po histerektomii),
- macica nie może utrzymać ciąży mimo leczenia (ciężkie zrosty, zespół Ashermana, wady),
- ciąża zagraża życiu kobiety z powodu choroby serca, nerek albo innej poważnej choroby,
- doszło do wielokrotnych nieudanych transferów dobrej jakości zarodków albo nawracających poronień bez wyjaśnionej przyczyny, którą da się leczyć,
- rodzicami są dwaj mężczyźni albo samotny mężczyzna.
Jeśli żaden z tych powodów nie dotyczy Waszej sytuacji, warto najpierw rozważyć in vitro, w tym z komórką dawczyni. W wielu krajach, na przykład w Grecji, wskazanie medyczne po stronie matki jest zresztą warunkiem prawnym surogacji.
In vitro w Polsce a za granicą
W Polsce in vitro reguluje ustawa z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności. Dopuszcza ona także dawstwo komórek jajowych od anonimowej dawczyni (tak zwane dawstwo inne niż partnerskie), ale tylko dla małżeństw i par pozostających we wspólnym pożyciu. Samotne kobiety nie mogą w Polsce przejść in vitro z nasieniem dawcy. Od 2024 roku działa też rządowy program dofinansowania in vitro dla par spełniających warunki.
Polacy wybierają kliniki za granicą najczęściej z czterech powodów: krótszy czas oczekiwania na dawczynię, większy wybór dawczyń, inne zasady dla kobiet samotnych albo starszych oraz doświadczenie kliniki z pacjentami z zagranicy. Część osób łączy oba systemy: diagnostyka w Polsce, procedura za granicą.
Czechy
Czechy to najbliższy i jeden z najpopularniejszych kierunków. In vitro reguluje ustawa nr 373/2011 o szczególnych usługach zdrowotnych. Dawstwo komórek jajowych jest anonimowe, a leczenie przysługuje kobiecie i mężczyźnie, którzy wspólnie o nie wnoszą, do ukończenia przez kobietę 49 lat. Kobiety samotne nie mogą skorzystać z in vitro w Czechach.
Orientacyjne koszty in vitro z komórką dawczyni w czeskich klinikach to około 4 000 do 7 000 EUR za cykl, bez leków dla przyszłej mamy i bez badań wykonanych wcześniej w Polsce. In vitro z własnymi komórkami jest tańsze, zwykle 3 000 do 5 000 EUR za cykl.
Hiszpania
Hiszpańska ustawa 14/2006 o technikach wspomaganego rozrodu dopuszcza leczenie każdej pełnoletniej kobiety niezależnie od stanu cywilnego i orientacji, więc z hiszpańskich klinik korzystają też kobiety samotne i pary kobiet. Dawstwo jest anonimowe, a dawczyni otrzymuje rekompensatę, a nie wynagrodzenie. Ustawa nie określa górnej granicy wieku, ale kliniki stosują własne limity, najczęściej około 50 lat.
Ta sama ustawa przesądza też, że umowa o surogację jest w Hiszpanii nieważna, a matkę wyznacza poród. Hiszpańskie kliniki prowadzą więc in vitro, ale nie surogację.
Orientacyjne koszty in vitro z komórką dawczyni w Hiszpanii to około 6 000 do 10 000 EUR za cykl, zależnie od kliniki i regionu, a leki często są liczone osobno.
Grecja
Grecja dopuszcza in vitro z komórką dawczyni dla par i kobiet samotnych, z wyższą górną granicą wieku niż wiele innych krajów Unii Europejskiej. Dawstwo jest anonimowe. Grecja jest też jednym z nielicznych krajów Unii, w których dopuszczalna jest surogacja altruistyczna, za zgodą sądu i przy medycznym wskazaniu po stronie przyszłej matki. Opis tej ścieżki jest w przewodniku surogacja w Grecji.
Orientacyjne koszty in vitro z komórką dawczyni w Grecji to około 5 000 do 8 000 EUR za cykl.
Porównanie kierunków
| Kraj | Kobieta samotna | Anonimowa dawczyni | Orientacyjny koszt z komórką dawczyni | Surogacja |
|---|---|---|---|---|
| Polska | nie | tak, dla par | zależy od kliniki, możliwe dofinansowanie | brak podstawy prawnej |
| Czechy | nie | tak | 4 000 do 7 000 EUR | nie |
| Hiszpania | tak | tak | 6 000 do 10 000 EUR | umowa nieważna |
| Grecja | tak | tak | 5 000 do 8 000 EUR | altruistyczna, za zgodą sądu |
Kwoty są orientacyjne i dotyczą jednego cyklu. Cenniki klinik różnią się zakresem: jedne obejmują leki, badania dawczyni i mrożenie zarodków, inne nie. Przed decyzją warto poprosić o pisemny kosztorys ze wskazaniem, co nie jest wliczone.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze kliniki in vitro za granicą
- Licencja i rejestr. Każda legalnie działająca klinika ma licencję krajowego organu i można ją sprawdzić w rejestrze. To samo dotyczy klinik prowadzących programy surogacji.
- Wyniki podawane uczciwie. Pytajcie o odsetek urodzeń na transfer w Waszej grupie wiekowej, a nie o ogólny „wskaźnik sukcesu”.
- Zasady dotyczące dawczyń. Jak są badane, ile razy mogą oddawać komórki, czy klinika dobiera cechy fenotypowe.
- Zarodki po leczeniu. Ile kosztuje przechowywanie i czy możecie je przenieść do innej kliniki, także w Polsce.
- Komunikacja. Czy jest koordynator mówiący po polsku albo po angielsku i jak wygląda kontakt między wizytami.
Jeśli rozważacie surogację, kliniki z programami w różnych krajach porównacie w katalogu, w którym oznaczamy, które z nich mają sprawdzoną licencję i rejestrację. Wstępny kosztorys surogacji pokaże też kalkulator kosztów.
Źródła
- Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności, tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 442 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Ministerstwo Zdrowia, Program wsparcia in vitro, dostęp 2026-10-08
- Zákon č. 373/2011 Sb., o specifických zdravotních službách, Czechy, dostęp 2026-10-08
- Ley 14/2006 sobre técnicas de reproducción humana asistida, Hiszpania (BOE), dostęp 2026-10-08
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 236 (ISAP), dostęp 2026-10-08
- Przegląd cen in vitro z komórką dawczyni w Europie (źródło komercyjne, inviTRA), dostęp 2026-10-08
Najczęstsze pytania
Czy in vitro z komórką dawczyni to to samo co surogacja?
Nie. Przy in vitro z komórką dawczyni ciążę nosi przyszła mama i to ona jest matką według polskiego prawa. W surogacji ciążę nosi inna kobieta, a sytuacja prawna dziecka po powrocie do Polski jest znacznie bardziej złożona.
Ile kosztuje in vitro z komórką dawczyni za granicą?
Orientacyjnie od 4 000 do 7 000 EUR w Czechach, od 5 000 do 8 000 EUR w Grecji i od 6 000 do 10 000 EUR w Hiszpanii za jeden cykl. Do tego dochodzą leki, podróże i badania.
Czy kobieta samotna może zrobić in vitro za granicą?
Tak, na przykład w Hiszpanii i Grecji. W Polsce i w Czechach in vitro z nasieniem dawcy jest dostępne tylko dla par.
Czy dziecko z in vitro za granicą będzie miało problem z dokumentami w Polsce?
Zwykle nie, jeśli urodzi się w Polsce. Matką jest kobieta, która urodziła, a ojcostwo ustala się według ogólnych zasad, także przy nasieniu dawcy, jeśli mąż albo partner wyraził zgodę.
Kiedy lekarz zaproponuje surogację zamiast in vitro z dawczynią?
Gdy kobieta nie ma macicy, macica nie może utrzymać ciąży albo ciąża zagraża jej życiu. Przy samej utracie rezerwy jajnikowej wystarczy zwykle komórka dawczyni.