Przejdź do treści
Surogatka

Paszport dla dziecka urodzonego za granicą, PESEL, obywatelstwo i paszport tymczasowy

Paszport dla dziecka urodzonego za granicą wydaje polski konsul albo wojewoda na wniosek rodziców, zwykle po transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, przy której dziecko otrzymuje także numer PESEL. Gdy dokumenty się przeciągają, konsul może wydać paszport tymczasowy ważny do 365 dni, który pozwala wrócić do Polski.

6 min czytania

Rodzice z dokumentami podróży czekają na lotnisku
Spis treści

Obywatelstwo z mocy prawa

Punktem wyjścia jest obywatelstwo. Zgodnie z art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1611) małoletni nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie, gdy co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim. Nie ma znaczenia miejsce urodzenia ani obywatelstwo drugiego rodzica. Dziecko nie musi składać żadnego wniosku, żeby stać się Polakiem: nabywa obywatelstwo z mocy prawa w chwili urodzenia.

W sprawach po surogacji kluczowe jest jednak to, kto jest rodzicem dziecka według prawa polskiego. Matką jest kobieta, która urodziła (art. 61⁹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), więc obywatelstwo dziecka wynika zwykle z ustalonego ojcostwa ojca intencyjnego z polskim obywatelstwem. Dlatego ustalenie ojcostwa jest pierwszym, a nie ostatnim krokiem. Ścieżki opisujemy w poradniku o ustaleniu rodzicielstwa po surogacji.

W uchwale z 2 grudnia 2019 r. (II OPS 1/19) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nabycia obywatelstwa nie można uzależniać od transkrypcji aktu urodzenia, a zagraniczny akt jest dowodem zdarzeń w nim stwierdzonych. Jeśli urząd ma wątpliwości co do obywatelstwa dziecka, można złożyć do wojewody wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.

Krok pierwszy, polski akt urodzenia

Żeby dziecko otrzymało polski dokument tożsamości, w większości przypadków potrzebny jest polski akt urodzenia. Powstaje on przez transkrypcję zagranicznego aktu w urzędzie stanu cywilnego. Art. 104 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego stanowi, że transkrypcja jest obowiązkowa, gdy obywatel polski posiadający polskie akty stanu cywilnego ubiega się o polski dokument tożsamości albo o nadanie numeru PESEL. Opis procedury, dokumentów i odwołań jest w poradniku transkrypcja aktu urodzenia.

Strona rządowa o paszporcie dla dziecka zwraca uwagę, że przy dziecku urodzonym za granicą urzędnik może zażądać dodatkowych dokumentów, na przykład odpisu polskiego aktu urodzenia albo potwierdzenia obywatelstwa, gdy ma wątpliwości co do tożsamości lub obywatelstwa dziecka.

Numer PESEL

Numer PESEL jest nadawany z urzędu (art. 16 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 384). Dla obywateli polskich mieszkających za granicą, którzy go nie mają, o nadanie numeru występuje organ wydający polski dokument tożsamości, czyli w praktyce konsul albo wojewoda przy wniosku o paszport (art. 17 ust. 1 pkt 3). Jeśli rodzina mieszka w Polsce, numer nadaje się też przy zameldowaniu dziecka.

Dla rodziców oznacza to prostą kolejność: polski akt urodzenia, potem wniosek o paszport, przy którym dziecko otrzymuje numer PESEL. Sam PESEL nie jest warunkiem złożenia wniosku o paszport tymczasowy w szczególnych przypadkach, o czym niżej.

Paszport dla dziecka

Wniosek o paszport składa się do dowolnego wojewody w Polsce albo do konsula za granicą (art. 29 ustawy o dokumentach paszportowych, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 196). Najważniejsze zasady:

  • Wniosek w imieniu dziecka składa matka, ojciec, opiekun prawny lub kurator (art. 28 ust. 2).
  • Potrzebna jest zgoda matki i ojca (art. 43 ust. 1). Zgodę można wyrazić na wniosku, na piśmie z podpisem poświadczonym przez organ paszportowy albo notariusza, albo elektronicznie z podpisem zaufanym, osobistym albo kwalifikowanym (art. 43 ust. 3). Przy braku zgodności rodziców rozstrzyga sąd.
  • Dziecko nie składa odcisków palców do ukończenia 12 lat.
  • Paszport dziecka do 12 lat jest ważny 5 lat (art. 17 ust. 2).
  • Opłata za paszport dla dziecka w Polsce wynosi według gov.pl 30 zł, a za granicą kwotę określa konsulat.
  • Czas oczekiwania to według gov.pl około miesiąca w Polsce i około 6 do 8 tygodni za granicą.

Zgoda obojga rodziców po surogacji

W sprawach po surogacji wymóg zgody „matki i ojca” wymaga uwagi. Jeżeli w polskim akcie urodzenia wpisana jest jako matka kobieta, która urodziła, to jej zgoda jest formalnie potrzebna, chyba że została pozbawiona władzy rodzicielskiej albo władza została ograniczona w zakresie zgody na paszport (art. 43 ust. 2 pkt 1). W praktyce oznacza to, że plan uzyskania zgód albo orzeczenia sądu warto przygotować jeszcze przed porodem, razem z prawnikiem.

Paszport tymczasowy

Paszport tymczasowy jest ważny przez okres w nim wskazany, nie dłużej niż 365 dni od wydania (art. 19), i ma tylko warstwę graficzną. Wydaje się go między innymi (art. 48 ust. 1):

  • osobom przebywającym za granicą na czas oczekiwania na odbiór paszportu,
  • w nagłych przypadkach, na przykład na powrót do miejsca stałego pobytu albo w związku z chorobą,
  • osobom przebywającym za granicą, którym nie nadano numeru PESEL, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, jeżeli okoliczności uniemożliwiają lub znacznie utrudniają nadanie numeru PESEL, a paszport tymczasowy jest niezbędny do ochrony istotnych praw i interesów tej osoby.

Wojewoda, konsul i minister właściwy do spraw wewnętrznych mogą też z urzędu wydać paszport tymczasowy, jeżeli przemawiają za tym ważne okoliczności (art. 27 ust. 2). Taki paszport jest bezpłatny (art. 23) i nie wymaga zgody obojga rodziców (art. 43 ust. 2 pkt 2).

Dla rodziców, którzy czekają za granicą na zakończenie transkrypcji, paszport tymczasowy bywa jedynym sposobem, żeby wrócić z dzieckiem do Polski i dokończyć formalności w kraju. Decyzja należy do konsula i zależy od okoliczności sprawy.

Dziecko z obywatelstwem kraju urodzenia

Część krajów nadaje obywatelstwo dzieciom urodzonym na swoim terytorium. Dotyczy to między innymi USA, Kanady, Argentyny i Meksyku. Dziecko urodzone tam może więc podróżować na paszporcie kraju urodzenia, a polskie dokumenty uzyskać po powrocie. W krajach, które nie nadają obywatelstwa z tytułu urodzenia, na przykład w Gruzji, Grecji czy Kazachstanie, dziecko potrzebuje polskiego dokumentu podróży, zanim opuści kraj. Warto to uwzględnić przy planowaniu czasu pobytu po porodzie.

Dokumenty do wniosku o paszport

Przy wniosku o paszport dla dziecka przygotujcie zwykle:

  • aktualne zdjęcie dziecka spełniające wymogi paszportowe (u niemowląt dopuszczalne są pewne odstępstwa, na przykład zamknięte oczy),
  • polski akt urodzenia albo dane do jego odszukania w rejestrze, a jeśli transkrypcja jeszcze trwa, potwierdzenie złożenia wniosku,
  • dokumenty tożsamości rodzica składającego wniosek,
  • zgodę drugiego rodzica w jednej z form przewidzianych w ustawie albo orzeczenie sądu,
  • potwierdzenie opłaty, jeśli jest pobierana.

Konsulaty publikują własne listy wymagań i często wymagają wcześniejszego umówienia wizyty, dlatego warto sprawdzić stronę placówki jeszcze przed porodem.

Kolejność kroków

  1. Akt urodzenia w kraju urodzenia, apostille albo legalizacja, tłumaczenie przysięgłe.
  2. Ustalenie ojcostwa, jeśli nie wynika z aktu, na przykład uznanie przed konsulem.
  3. Wniosek o transkrypcję u konsula albo w wybranym urzędzie stanu cywilnego.
  4. Wniosek o paszport u konsula, z nadaniem numeru PESEL, albo wniosek o paszport tymczasowy, jeśli transkrypcja się przeciąga.
  5. Po powrocie: zameldowanie dziecka, ewentualnie dowód osobisty i dalsze postępowania, na przykład przysposobienie dziecka małżonka.

To informacja, nie porada prawna. Procedury konsularne różnią się między placówkami, a sytuacja po surogacji wymaga indywidualnej oceny, dlatego warto skonsultować ją z prawnikiem, listę kancelarii znajdziecie na stronie prawnicy.

Źródła

Najczęstsze pytania

Czy dziecko urodzone za granicą jest obywatelem polskim?

Tak, jeśli co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim. Obywatelstwo nabywa się z mocy prawa przez urodzenie (art. 14 ustawy o obywatelstwie polskim).

Czy do paszportu potrzebna jest transkrypcja aktu urodzenia?

W większości przypadków tak, bo transkrypcja jest obowiązkowa przy ubieganiu się o polski dokument tożsamości i numer PESEL. Wyjątkowo konsul może wydać paszport tymczasowy osobie bez numeru PESEL.

Kto nadaje dziecku numer PESEL?

Numer jest nadawany z urzędu. Dla dziecka mieszkającego za granicą występuje o niego organ wydający paszport, czyli konsul albo wojewoda.

Ile kosztuje paszport dla dziecka?

Według gov.pl w Polsce 30 zł. Za granicą opłatę ustala konsulat, a paszport tymczasowy wydany z urzędu jest bezpłatny.

Ile ważny jest paszport tymczasowy?

Najwyżej 365 dni od daty wydania (art. 19 ustawy o dokumentach paszportowych).

Czy obie osoby wpisane jako rodzice muszą zgodzić się na paszport?

Tak, potrzebna jest zgoda matki i ojca, chyba że jedno z nich zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo jest ona ograniczona w tym zakresie. Zgoda nie jest potrzebna przy paszporcie tymczasowym wydanym z urzędu.

Powiązane tematy

Surogacja a Kodeks karny Transkrypcja aktu urodzenia Ustalenie ojcostwa po surogacji Kancelarie w sprawach po surogacji Surogacja w Polsce