Spis treści
Sprawdźcie, które kraje są dostępne dla Waszej sytuacji
Cztery pytania z listy, bez konta. Kosztorys w zł i kliniki ze sprawdzonymi dokumentami od razu.
Mieszkacie w Zurychu, Genewie albo Bazylei, zarabiacie we frankach i po diagnozie wiecie, że ciąża u żony nie jest możliwa albo bezpieczna. W Szwajcarii żadna klinika nie przeprowadzi programu surogacji, więc wybieracie kraj, klinikę i plan powrotu z dzieckiem do dwóch systemów prawnych naraz: szwajcarskiego, w którym mieszkacie, i polskiego, którego obywatelem będzie dziecko. Zacznijcie od kalkulatora kosztów surogacji, który pokazuje kraje dostępne dla Waszej sytuacji rodzinnej i pełny kosztorys.
Czy surogacja w Szwajcarii jest legalna
Nie. Art. 119 ust. 2 lit. d szwajcarskiej konstytucji federalnej stanowi wprost, że wszystkie formy macierzyństwa zastępczego są niedopuszczalne. Ustawa o medycynie rozrodu (Fortpflanzungsmedizingesetz, FMedG) powtarza ten zakaz w art. 4, a w art. 31 przewiduje karę dla lekarza, który zastosuje procedurę u kobiety noszącej ciążę dla innej pary, i dla osoby, która takie programy pośredniczy. Kara nie dotyczy rodziców intencyjnych.
Zakaz obejmuje zarówno surogację komercyjną, jak i altruistyczną. Nie ma znaczenia, czy kobieta jest spokrewniona z parą ani czy dostaje wynagrodzenie. W praktyce oznacza to, że żadna szwajcarska klinika nie przygotuje transferu zarodka do kobiety noszącej ciążę i żadna szwajcarska agencja nie może legalnie dopasować Was do takiej kobiety.
Mimo to szwajcarskie pary korzystają z programów za granicą. Według danych publikowanych przez szwajcarskie media dzieci z surogacji rodzą się najczęściej w USA, na Ukrainie i w Kanadzie, a w rejestrach stanu cywilnego takich dzieci w ostatnich latach przybywało. Sam wyjazd na leczenie nie jest przestępstwem, problemem jest uznanie rodzicielstwa po powrocie.
Ile kosztuje surogacja za granicą przy zarobkach we frankach
Kwoty w tabeli to suma pozycji całego programu z naszego kosztorysu: klinika i in vitro, wynagrodzenie i wydatki kobiety noszącej ciążę, opieka nad ciążą i poród, prawnicy, podróże i dokumenty w Polsce. Złote liczymy po kursie 3,70 zł za dolara, franki po orientacyjnym kursie 0,80 CHF za dolara, z zaokrągleniem.
| Kraj | Koszt w USD | Około w zł | Około w CHF | Kto może skorzystać |
|---|---|---|---|---|
| Armenia | 39 000 do 65 000 | 144 000 do 241 000 | 31 200 do 52 000 | małżeństwo lub para kobiety i mężczyzny bez ślubu, kobieta samotna |
| Ukraina | 43 000 do 70 000 | 159 000 do 259 000 | 34 400 do 56 000 | małżeństwo kobiety i mężczyzny |
| Gruzja | 44 000 do 75 000 | 163 000 do 278 000 | 35 200 do 60 000 | małżeństwo lub para kobiety i mężczyzny bez ślubu |
| Kolumbia | 60 000 do 100 000 | 222 000 do 370 000 | 48 000 do 80 000 | małżeństwa, pary bez ślubu, także jednopłciowe, osoby samotne |
| Kanada | 69 000 do 123 000 | 255 000 do 455 000 | 55 200 do 98 400 | małżeństwa, pary bez ślubu, także jednopłciowe, osoby samotne |
| Grecja | 75 000 do 120 000 | 278 000 do 444 000 | 60 000 do 96 000 | małżeństwo lub para kobiety i mężczyzny bez ślubu, kobieta samotna |
| USA | 126 000 do 218 000 | 466 000 do 807 000 | 100 800 do 174 400 | małżeństwa, pary bez ślubu, także jednopłciowe, osoby samotne |
Przy szwajcarskich dochodach program w Armenii, Gruzji czy na Ukrainie to wydatek rzędu kilku miesięcznych pensji, a nie wieloletnie oszczędności. To kusi, żeby wybrać kraj tylko po cenie. Lepiej zacząć od tego, który kraj da Wam dokumenty najłatwiejsze do przeprowadzenia przez szwajcarski urząd stanu cywilnego i polski urząd. Zdarza się, że droższy program w USA, z orzeczeniem sądu przed porodem, oszczędza później miesięcy postępowania w Szwajcarii.
Pamiętajcie o walucie rat. Kliniki w Armenii, Gruzji i na Ukrainie rozliczają się zwykle w dolarach albo euro, w USA w dolarach. Zmiana kursu franka między podpisaniem umowy a ostatnią ratą może podnieść albo obniżyć koszt o kilka tysięcy franków. Poproście klinikę o harmonogram płatności i zostawcie rezerwę co najmniej 15 do 25 procent ponad górną granicę widełek. Pełne rozbicie kosztów opisujemy na stronie ile kosztuje surogatka.
Rodzicielstwo w Szwajcarii po powrocie z dzieckiem
To najważniejsza część planu i warto ją omówić ze szwajcarskim prawnikiem przed transferem zarodka. Szwajcarski kodeks cywilny uznaje za matkę kobietę, która urodziła dziecko. Zagraniczny akt urodzenia, w którym matką jest matka intencyjna, nie zostanie w tej części wpisany do szwajcarskiego rejestru automatycznie.
Federalny Sąd Najwyższy w wyroku z 2015 roku (5A_748/2014) odmówił uznania kalifornijskiego orzeczenia o rodzicielstwie w części dotyczącej partnera bez więzi genetycznej z dzieckiem. Uznał natomiast ojcostwo mężczyzny, od którego pochodził materiał genetyczny. Ta linia orzecznicza obowiązuje do dziś: ojciec genetyczny może zostać wpisany jako ojciec, a drugi rodzic dochodzi do praw rodzicielskich przez przysposobienie dziecka partnera.
Przysposobienie dziecka małżonka albo partnera wymaga w Szwajcarii między innymi co najmniej roku wspólnego wychowywania dziecka i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Przez ten czas matka intencyjna nie ma pełnych praw rodzicielskich wobec dziecka w świetle szwajcarskiego prawa. Ustalcie z prawnikiem, jakie pełnomocnictwa i dokumenty zabezpieczą Was w tym okresie, na przykład przy wizycie u lekarza czy w szkole.
Z tego powodu wybór kraju ma znaczenie także dla Szwajcarii. Programy, w których jeden z rodziców jest ojcem genetycznym, a dokumenty pokazują jasno pochodzenie dziecka, przechodzą przez szwajcarski urząd najprościej. Zapytajcie klinikę, jakie dokumenty medyczne i notarialne dostaniecie po porodzie i czy wydaje zaświadczenie o pochodzeniu genetycznym.
Dokumenty dziecka w Polsce
Dziecko polskiego obywatela jest obywatelem polskim z urodzenia, bez względu na to, gdzie się urodziło i gdzie mieszkają rodzice. Polska ścieżka obejmuje transkrypcję zagranicznego aktu urodzenia w urzędzie stanu cywilnego, nadanie numeru PESEL i paszport. Wniosek o transkrypcję i paszport możecie złożyć w polskim konsulacie w Szwajcarii, bez wyjazdu do Polski.
Przy surogacji polski urząd ocenia treść zagranicznego aktu i to, kto jest w nim wpisany jako matka. Polskie prawo również uznaje za matkę kobietę, która urodziła, więc droga do pełnych praw matki intencyjnej w Polsce może wymagać osobnego postępowania. Opis kroków znajdziecie w poradniku o transkrypcji aktu urodzenia i we wpisie o paszporcie i numerze PESEL dla dziecka urodzonego za granicą.
Dużą część spraw w Polsce prowadzi się z kancelarią na odległość. Jeśli wybierzecie polskiego prawnika do transkrypcji i ewentualnego postępowania sądowego, umowę o prowadzenie sprawy możecie podpisać online podpisem elektronicznym, a do kancelarii przyjechać tylko wtedy, gdy wymaga tego sąd. Zapytajcie wcześniej, które dokumenty muszą trafić do Polski w oryginale z apostille.
Który kraj wybrać, mieszkając w Szwajcarii
Najpierw stan cywilny. Ukraina przyjmuje wyłącznie małżeństwa kobiety i mężczyzny z medycznym wskazaniem po stronie żony. Gruzja i Armenia przyjmują też pary bez ślubu, a Armenia i Grecja kobiety samotne. Pary dwóch mężczyzn mają do wyboru USA, Kanadę i Kolumbię. Od 1 lipca 2022 roku Szwajcaria dopuszcza małżeństwa osób tej samej płci, co ułatwia później przysposobienie dziecka przez drugiego męża.
Potem ryzyko. Ukraina jest najtańsza wśród krajów z jasnym prawem dla małżeństw, ale trwa tam wojna, a do kliniki z Szwajcarii dojedziecie tylko przez Polskę, bo lotniska są zamknięte. Do Gruzji i Armenii polecicie z Zurychu albo Genewy, zwykle z jedną przesiadką, a programy trwają podobnie. Grecja jest w Unii, ale wymaga zgody sądu przed transferem i medycznego wskazania. USA i Kanada są najdroższe, za to dają orzeczenia sądowe, które szwajcarskie urzędy znają z praktyki. Porównanie tych kierunków znajdziecie w zestawieniu porównanie krajów.
Dla par, które wahają się między dwoma najtańszymi kierunkami, przygotowaliśmy osobne porównanie surogacja Ukraina czy Gruzja. Jeśli myślicie o programie w kraju Unii, przeczytajcie wpis surogacja Grecja czy Gruzja.
Jeśli mieszkacie w innym kraju zachodniej Europy, zobaczcie wpis o surogacji we Francji, gdzie zakaz i problem z aktem urodzenia wyglądają podobnie.
Jak zacząć przygotowania
Przygotujcie opis diagnozy i dotychczasowego leczenia po niemiecku, francusku albo angielsku, bo w tych językach kliniki zagraniczne najczęściej przyjmują dokumentację. Wybierzcie w kalkulatorze sytuację rodzinną i budżet, a potem przejrzyjcie katalog klinik w krajach, które pasują do Waszej sytuacji.
W zapytaniu do kliniki napiszcie, że mieszkacie w Szwajcarii i jesteście obywatelami Polski. Poproście o kosztorys z podziałem na pozycje, harmonogram płatności, opis dokumentów wydawanych po porodzie i informację, czy klinika ma doświadczenie z parami ze Szwajcarii. Odpowiedzi kilku placówek na te same pytania pozwolą porównać oferty uczciwie, a nie tylko po kwocie na pierwszej stronie.
Najczęstsze pytania
Czy surogacja w Szwajcarii jest legalna?
Nie. Art. 119 konstytucji federalnej zakazuje wszystkich form macierzyństwa zastępczego, a ustawa o medycynie rozrodu przewiduje karę dla lekarzy i pośredników. Zakaz obejmuje także surogację altruistyczną. Rodzice intencyjni, którzy przeprowadzą program za granicą, nie podlegają karze, ale po powrocie muszą przejść przez uznanie rodzicielstwa.
Ile kosztuje surogacja dla Polaków mieszkających w Szwajcarii?
Program za granicą zaczyna się od około 144 tys. zł w Armenii, czyli około 31 200 CHF przy kursie 0,80 CHF za dolara. Ukraina zaczyna się od około 34 400 CHF, Gruzja od 35 200 CHF, a USA od około 100 800 CHF. Kwoty obejmują cały program, z kliniką, kobietą noszącą ciążę, porodem i dokumentami.
Czy Szwajcaria uzna nas za rodziców dziecka z surogacji?
Ojca genetycznego zwykle tak, matkę intencyjną najczęściej dopiero po przysposobieniu dziecka. Federalny Sąd Najwyższy w 2015 roku odmówił uznania rodzica bez więzi genetycznej na podstawie zagranicznego orzeczenia. Przysposobienie dziecka małżonka wymaga co najmniej roku wspólnego wychowywania. Plan omówcie ze szwajcarskim prawnikiem przed transferem zarodka.
Czy dziecko dostanie polski paszport, jeśli mieszkamy w Szwajcarii?
Tak. Dziecko polskiego obywatela jest Polakiem z urodzenia. Potrzebna jest transkrypcja zagranicznego aktu urodzenia, numer PESEL i wniosek paszportowy, które można złożyć w polskim konsulacie w Szwajcarii. Przy surogacji urząd oceni treść aktu, więc wcześniej sprawdźcie, kto zostanie w nim wpisany jako matka.
Który kraj jest najlepszy dla polskiej pary ze Szwajcarii?
Dla małżeństwa najtańsze są Armenia, Ukraina i Gruzja, od około 31 do 35 tys. CHF. Ukraina wymaga ślubu i wiąże się z ryzykiem wojennym, do Gruzji i Armenii dolecicie z Zurychu i Genewy z jedną przesiadką. Pary dwóch mężczyzn wybierają USA, Kanadę albo Kolumbię. Ostateczny wybór zależy od tego, jak dokumenty z danego kraju przejdą przez szwajcarski urząd.