Paszport i PESEL dla dziecka urodzonego za granicą, kolejność i dokumenty

Paszport dla dziecka urodzonego za granicą wydaje się po transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia. Polski akt jest podstawą nadania numeru PESEL, a wniosek paszportowy składa rodzic w urzędzie albo w konsulacie, za zgodą obojga rodziców. W pilnej sytuacji można wnioskować o paszport tymczasowy, ważny do 365 dni.

Przy dziecku urodzonym z surogacji kolejność kroków jest taka sama jak przy każdym innym dziecku. Różnica polega na tym, że każdy z nich zależy od pierwszego: od tego, czy i w jakim kształcie powstanie polski akt urodzenia.

Kolejność kroków

Art. 104 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego wprost przesądza, że transkrypcja jest obowiązkowa, gdy obywatel polski ubiega się o polski dokument tożsamości albo numer PESEL. Bez polskiego aktu urodzenia nie da się przejść do kroków 3 i 4. Transkrypcję opisujemy szczegółowo we wpisie transkrypcja aktu urodzenia krok po kroku.

Obywatelstwo dziecka

Zgodnie z ustawą o obywatelstwie polskim dziecko nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie, gdy co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim. Miejsce urodzenia nie ma znaczenia.

Przy surogacji pytanie brzmi, kto jest rodzicem w rozumieniu polskiego prawa. Matką jest kobieta, która urodziła (art. 61(9) KRO). Dlatego w praktyce obywatelstwo wynika zwykle z ustalonego ojcostwa obywatela polskiego, przez domniemanie albo uznanie ojcostwa. Plan ustalenia ojcostwa warto mieć przed porodem. Opisujemy go w poradniku ustalenie rodzicielstwa.

Numer PESEL

Numer PESEL jest nadawany w związku z rejestracją urodzenia w polskim rejestrze stanu cywilnego, także gdy akt powstaje w drodze transkrypcji. Rodzice nie składają wtedy osobnego wniosku o PESEL. Według informacji konsulatów, jeśli akt po transkrypcji jest niepełny, na przykład brakuje danych rodzica, nadanie numeru i wydanie paszportu mogą się opóźnić. Dlatego do wniosku o transkrypcję warto dołączyć akty urodzenia i akt małżeństwa rodziców, jeśli nie ma ich w polskim rejestrze.

NSA w uchwale z 2 grudnia 2019 roku (II OPS 1/19) zaznaczył, że odmowa transkrypcji nie może prowadzić do sytuacji, w której polski obywatel nie dostanie numeru PESEL ani dokumentu tożsamości. Jeżeli urząd nie załatwia sprawy, przysługuje skarga na bezczynność.

Paszport dla dziecka

Wniosek składa rodzic, opiekun prawny albo kurator. Według serwisu gov.pl potrzebne są:

• aktualne kolorowe zdjęcie dziecka, zrobione nie wcześniej niż 6 miesięcy przed złożeniem wniosku,
• potwierdzenie opłaty,
• zgoda drugiego rodzica, jeśli nie składa jej osobiście albo przez usługę online, z podpisem poświadczonym notarialnie,
• orzeczenie sądu, jeśli rodzice się nie zgadzają albo władza rodzicielska drugiego rodzica jest ograniczona,
• transkrybowany akt urodzenia, jeśli dziecko urodziło się za granicą.

Bez zgody drugiego rodzica paszportu dla dziecka się nie dostanie. Przy surogacji ma to szczególne znaczenie: drugim rodzicem w polskim akcie może być kobieta, która urodziła, a nie matka intencyjna. Wtedy potrzebna jest jej zgoda albo orzeczenie sądu, dopóki nie zakończy się przysposobienie.

Opłaty i terminy

Paszport tymczasowy

W pilnych sytuacjach, na przykład gdy trzeba szybko wrócić z dzieckiem do Polski, można wnioskować o paszport tymczasowy. Wydawany jest szybciej, ale jest ważny krócej, do 365 dni. Dalej obowiązuje zgoda obojga rodziców i polski akt urodzenia.

Gdy polskiego aktu jeszcze nie ma

Zdarza się, że transkrypcja trwa, a rodzice muszą wrócić do Polski. Wtedy możliwe są dwie drogi:

1. Dokument kraju urodzenia. Jeśli prawo tego kraju daje dziecku obywatelstwo, na przykład w USA czy w Kanadzie, dziecko może podróżować na jego paszporcie.
2. Paszport tymczasowy w konsulacie. Wymaga jednak polskiego aktu urodzenia, dlatego wniosek o transkrypcję przez konsula warto złożyć jak najwcześniej.

W krajach, które nie nadają obywatelstwa dzieciom cudzoziemców, na przykład w Gruzji czy na Ukrainie, polskie dokumenty są jedyną drogą powrotu. Tam przygotowanie wniosków z wyprzedzeniem jest szczególnie ważne. Przewodniki po krajach, na przykład surogacja w Gruzji, opisują lokalne wymogi.

Lista kontrolna przed wyjazdem do kraju programu

• Akty urodzenia rodziców i akt małżeństwa, jeśli nie ma ich w polskim rejestrze.
• Dane kontaktowe konsulatu RP i informacja o terminach wizyt paszportowych.
• Plan uznania ojcostwa przed konsulem, jeśli jest potrzebne.
• Wzór zgody drugiego rodzica na wydanie paszportu, gotowy do poświadczenia.
• Budżet na tłumaczenia przysięgłe, apostille i opłaty. Pomoże kalkulator kosztów surogacji.

Najczęstsze problemy w praktyce

• Brak apostille na akcie. Urząd w Polsce może wezwać do uzupełnienia, a zdobycie klauzuli po powrocie wymaga korespondencji z krajem urodzenia.
• Różna pisownia imion i nazwisk. Zagraniczny akt może zapisywać nazwiska bez polskich znaków. Wniosek o dostosowanie pisowni warto złożyć razem z wnioskiem o transkrypcję.
• Nazwisko dziecka. Jeśli zagraniczny akt nie rozstrzyga nazwiska zgodnie z polskim prawem, rodzice składają oświadczenie w tej sprawie.
• Zgoda drugiego rodzica z akt. Gdy w polskim akcie jako matka figuruje kobieta, która urodziła, jej zgoda na paszport jest wymagana. Warto ustalić to w umowie programu i przygotować dokument z poświadczonym podpisem przed wyjazdem.
• Długie terminy w konsulatach. W okresach wzmożonego ruchu wizyta paszportowa bywa dostępna dopiero za kilka tygodni.

Ile to wszystko trwa

Realistycznie od porodu do polskiego paszportu mija od kilku tygodni do kilku miesięcy. Najkrócej, gdy rodzice mają komplet dokumentów i składają wniosek o transkrypcję osobiście w Polsce, a najdłużej, gdy urząd odmawia transkrypcji i sprawa trafia do wojewody albo sądu. Dlatego w budżecie czasu warto założyć dłuższy wariant i zaplanować pobyt w kraju urodzenia z zapasem.

To informacja, nie porada prawna. Jeśli urząd odmawia transkrypcji albo drugi rodzic w akcie nie może wyrazić zgody, skontaktujcie się z prawnikiem z katalogu kancelarii.

Źródła

• Gov.pl, uzyskaj paszport dla dziecka, dostęp 2026-10-08
• Powroty, rejestracja w Polsce dziecka urodzonego za granicą, dostęp 2026-10-08
• Ustawa o dokumentach paszportowych, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Ustawa o obywatelstwie polskim, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Ustawa o ewidencji ludności, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Prawo o aktach stanu cywilnego, art. 104, ISAP, dostęp 2026-10-08
• Uchwała NSA z 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19, dostęp 2026-10-08

Najczęstsze pytania

Czy dziecko urodzone za granicą musi mieć polski akt urodzenia, żeby dostać paszport

Tak. Transkrypcja jest obowiązkowa, gdy obywatel polski ubiega się o polski dokument tożsamości albo numer PESEL.

Czy trzeba osobno wnioskować o PESEL

Zwykle nie. Numer jest nadawany w związku ze sporządzeniem polskiego aktu urodzenia, także w drodze transkrypcji.

Ile kosztuje paszport dla dziecka

Przy wniosku w Polsce 30 zł, a z Kartą Dużej Rodziny 15 zł. W konsulacie obowiązuje opłata konsularna podana przez placówkę.

Czy potrzebna jest zgoda obojga rodziców

Tak. Bez zgody drugiego rodzica, złożonej osobiście, przez usługę online albo z podpisem poświadczonym notarialnie, paszport nie zostanie wydany. W razie sporu decyduje sąd.

Czy można wrócić do Polski, zanim będzie polski paszport

Tak, jeśli dziecko ma paszport kraju urodzenia. W przeciwnym razie potrzebny jest polski paszport tymczasowy, który również wymaga polskiego aktu urodzenia.