Spis treści
Sprawdźcie, które kraje są dostępne dla Waszej sytuacji
Cztery pytania z listy, bez konta. Kosztorys w zł i kliniki ze sprawdzonymi dokumentami od razu.
Jeśli mieszkacie w Norwegii i lekarz powiedział Wam, że ciąża nie jest możliwa albo jest zbyt ryzykowna, norweski system nie zaproponuje surogacji. Ustawa o biotechnologii nie pozwala klinikom na przeniesienie zarodka do kobiety, która miałaby urodzić dziecko dla innej pary, a prawo rodzinne uznaje za matkę kobietę, która urodziła. Nie oznacza to jednak, że droga jest zamknięta. Norweskie rodziny od lat mają dzieci urodzone przez surogatkę za granicą, a pary z polskim obywatelstwem mają przy tym jedną przewagę: dziecko jest Polakiem z urodzenia.
Ile wyjdzie w Waszej sytuacji, policzycie w kalkulatorze kosztów surogacji. Kalkulator od razu pomija kraje, które Was nie przyjmą, na przykład gdy nie macie ślubu.
Czy surogacja w Norwegii jest legalna
Nie. Norweskie prawo nie karze rodziców, którzy zrobią program za granicą, ale w samej Norwegii surogacja jest niedostępna. Ustawa o biotechnologii (bioteknologiloven) dopuszcza in vitro i od 2021 roku także dawstwo komórek jajowych, ale wyłącznie wtedy, gdy ciążę nosi kobieta, która będzie matką dziecka. Umowa z kobietą noszącą ciążę nie ma w Norwegii mocy prawnej, a ustawa o dzieciach (barneloven) uznaje za matkę kobietę, która urodziła.
Rząd norweski wprost odradza surogację za granicą i ostrzega, że dziecko może przez jakiś czas nie mieć prawnego związku z żadnym z rodziców w Norwegii. W praktyce dotyczy to głównie par, w których żadne z rodziców nie ma obywatelstwa, które dziecko dostaje automatycznie. Jeśli co najmniej jedno z Was jest Polakiem, dziecko ma polskie obywatelstwo od urodzenia i może podróżować na polskim dokumencie.
Ile kosztuje surogacja za granicą, gdy mieszkacie w Norwegii
Kwoty poniżej obejmują cały program dla rodziców z zagranicy, z kliniką, wynagrodzeniem i wydatkami kobiety, porodem, prawnikiem i podróżami. Przeliczamy po kursie 3,70 zł i około 10,3 korony za dolara, więc kwoty w koronach traktujcie orientacyjnie.
| Kraj | Dolary | Złote | Korony norweskie | Kto może skorzystać |
|---|---|---|---|---|
| Armenia | 39 000 do 65 000 USD | 144 000 do 241 000 zł | 400 000 do 670 000 NOK | małżeństwo, para, kobieta samotna |
| Ukraina | 43 000 do 70 000 USD | 159 000 do 259 000 zł | 440 000 do 720 000 NOK | tylko małżeństwo |
| Gruzja | 44 000 do 75 000 USD | 163 000 do 278 000 zł | 450 000 do 770 000 NOK | małżeństwo, para kobiety i mężczyzny |
| Kolumbia | 60 000 do 100 000 USD | 222 000 do 370 000 zł | 620 000 do 1 030 000 NOK | wszystkie sytuacje |
| Kanada | 69 000 do 123 000 USD | 255 000 do 455 000 zł | 710 000 do 1 270 000 NOK | wszystkie sytuacje |
| Grecja | 75 000 do 120 000 USD | 278 000 do 444 000 zł | 770 000 do 1 240 000 NOK | małżeństwo, para, kobieta samotna |
| USA | 126 000 do 218 000 USD | 466 000 do 807 000 zł | 1 300 000 do 2 250 000 NOK | wszystkie sytuacje |
Przy norweskich zarobkach program w Armenii, Gruzji czy na Ukrainie to mniej więcej roczny dochód netto jednej osoby. USA i Kanada są dwa do trzech razy droższe, ale przyjmują pary dwóch mężczyzn i osoby samotne, a w części stanów USA sąd orzeka o rodzicielstwie jeszcze przed porodem. Wynagrodzenie samej kobiety w każdym kraju rozpisujemy na stronie surogatka wynajem, cena surogatki.
Z Norwegii dochodzi jeszcze koszt dojazdu. Do Tbilisi i Erywania lata się z Oslo z jedną przesiadką, zwykle w Stambule albo w Warszawie. Na Ukrainę nie ma lotów od lutego 2022 roku, więc pary lecą do Rzeszowa albo Krakowa i dalej jadą pociągiem przez Przemyśl. Przy czterech czy pięciu wyjazdach w trakcie programu to łatwo kilkanaście tysięcy koron, które warto doliczyć do kosztorysu. Jeśli wahacie się między dwoma najczęściej wybieranymi kierunkami, porównanie ceny i ryzyka znajdziecie na stronie surogacja Ukraina czy Gruzja.
Rodzicielstwo w Norwegii po powrocie z dzieckiem
Norwegia nie ma osobnych przepisów o rodzicielstwie po surogacji za granicą. Tymczasowa ustawa, która pozwalała przenieść rodzicielstwo na rodziców intencyjnych, dotyczyła tylko dzieci urodzonych przed 2014 rokiem i nie jest już stosowana. Dziś obowiązują zwykłe zasady, więc zagraniczny akt urodzenia z Waszymi nazwiskami sam nie wystarczy.
W praktyce wygląda to tak. Ojciec, który jest ojcem genetycznym, uznaje ojcostwo, a norweskie urzędy mogą zażądać badania DNA. Uznanie zagranicznego ojcostwa rozpatruje NAV, a wpis do rejestru ludności prowadzi urząd skarbowy (Skatteetaten). Matka intencyjna zostaje matką prawną dopiero przez adopcję dziecka partnera (stebarnsadopsjon), o którą wnioskuje się do Bufetat. Adopcję można rozpatrzyć dopiero wtedy, gdy ojcostwo jest już ustalone, więc cały proces trwa zwykle wiele miesięcy.
Dlatego przed podpisaniem umowy z kliniką warto zapłacić za jedną konsultację u norweskiego prawnika od prawa rodzinnego. Kilka tysięcy koron na początku jest tańsze niż spór o rodzicielstwo po powrocie.
Dokumenty dziecka w Polsce
Dziecko polskiego rodzica jest obywatelem polskim z urodzenia, niezależnie od tego, gdzie się urodziło i gdzie mieszkacie. Zagraniczny akt urodzenia trzeba przenieść do polskich ksiąg w procedurze transkrypcji. Wniosek złożycie w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w Polsce albo przez konsulat RP w Oslo. Po transkrypcji dziecko dostaje PESEL i może dostać polski paszport, z którym bez problemu wjedzie do Norwegii jako obywatel UE, a dalej korzysta z prawa pobytu członka rodziny.
Przy surogacji urząd może jednak zbadać, kto urodził dziecko, i odmówić wpisania matki intencyjnej. Uchwała NSA z 2 grudnia 2019 roku (II OPS 1/19) dotyczyła innej sytuacji, ale jej argumenty o porządku publicznym pojawiają się też w sprawach surogacji. Wtedy sprawa idzie do sądu w Polsce, a Wy mieszkacie w Norwegii, więc działacie przez polskiego pełnomocnika. Kroki procedury opisujemy w przewodniku transkrypcja aktu urodzenia, a kancelarie, które prowadzą takie sprawy, są w zakładce prawnicy.
Dokumentacja medyczna, której klinika będzie od Was chciała
Każdy kraj z tabeli wymaga medycznego uzasadnienia surogacji, na przykład braku macicy, wad macicy albo wielu nieudanych transferów. Klinika przyjmie dokumentację po norwesku albo angielsku, ale wiele par woli omówić wyniki po polsku, zanim wyśle je za granicę. Bez wyjazdu do Polski da się to zrobić podczas konsultacji z ginekologiem online, który przejrzy wyniki i powie, czego jeszcze brakuje do kwalifikacji. Zabierzcie też ze sobą epikryzy z norweskich szpitali, bo opisy wcześniejszych zabiegów i poronień skracają kwalifikację w klinice o kilka tygodni.
Który kraj wybrać, mieszkając w Norwegii
Armenia, Gruzja albo Ukraina, gdy jesteście parą kobiety i mężczyzny z budżetem do około 800 tys. koron. Klinika dobiera kobietę, a program trwa 12 do 18 miesięcy. Ukraina przyjmuje tylko małżeństwa i niesie ryzyko wojny, Gruzja i Armenia przyjmują też pary bez ślubu, a Armenia także kobiety samotne. Ceny i prawo obu kierunków kaukaskich zestawiamy na stronie surogacja Gruzja czy Armenia.
Grecja, gdy chcecie zostać w Unii Europejskiej. Program jest droższy i wymaga zgody greckiego sądu przed transferem zarodka, ale całość dzieje się w kraju UE, a z Oslo do Aten latają samoloty bez przesiadki.
USA albo Kanada, gdy jesteście parą dwóch mężczyzn albo osobą samotną, albo gdy liczy się dla Was najlepiej przewidywalne prawo. Najdroższy wariant, ale z wieloletnią praktyką w programach dla rodziców z Europy. Kraje otwarte dla par mężczyzn zebraliśmy na stronie surogacja dla par homoseksualnych.
Gdy macie już kraj, porównajcie kliniki i agencje z katalogu klinik surogacji. Zapytanie wysyłacie z konta, a placówka odpowiada kosztorysem w dolarach albo euro, który łatwo przeliczycie na korony.
Najczęstsze pytania
Czy surogacja w Norwegii jest legalna?
Nie. Norweska ustawa o biotechnologii nie pozwala klinikom przenieść zarodka do kobiety, która urodzi dziecko dla innej pary, a umowa z nią nie ma mocy prawnej. Program za granicą nie jest karany, ale po powrocie rodzicielstwo ustala się według zwykłych zasad, czyli przez uznanie ojcostwa i adopcję dziecka partnera.
Ile kosztuje surogacja dla Polaków mieszkających w Norwegii?
Program za granicą kosztuje około 39 000 do 75 000 USD w Armenii, Gruzji i na Ukrainie, czyli około 400 do 770 tys. koron albo 144 do 278 tys. zł. W Grecji i Kanadzie to około 69 000 do 123 000 USD, a w USA 126 000 do 218 000 USD, do tego dochodzą loty z Oslo.
Jak matka intencyjna zostaje matką w Norwegii?
Przez adopcję dziecka partnera (stebarnsadopsjon). Najpierw ojciec genetyczny uznaje ojcostwo, które rozpatruje NAV, a dopiero potem matka składa wniosek o adopcję do Bufetat. Zagraniczny akt urodzenia z jej nazwiskiem tego kroku nie zastępuje, a cały proces trwa zwykle wiele miesięcy.
Czy dziecko urodzone przez surogatkę za granicą dostanie polski paszport?
Tak, jeśli co najmniej jedno z rodziców jest Polakiem, bo dziecko ma polskie obywatelstwo z urodzenia. Najpierw składacie wniosek o transkrypcję zagranicznego aktu urodzenia w USC albo przez konsulat RP w Oslo, potem dziecko dostaje PESEL i paszport.
Czy w Norwegii można skorzystać z dawczyni komórek jajowych?
Tak, od 2021 roku norweskie kliniki mogą stosować dawstwo komórek jajowych, ale tylko wtedy, gdy ciążę nosi przyszła matka. Jeśli ciąża nie jest możliwa, dawstwo w Norwegii nie pomoże i pozostaje program surogacji za granicą, w którym klinika łączy dawczynię i kobietę noszącą ciążę.