Spis treści
Sprawdźcie, które kraje są dostępne dla Waszej sytuacji
Cztery pytania z listy, bez konta. Kosztorys w zł i kliniki ze sprawdzonymi dokumentami od razu.
Surogacja w Polsce nie jest uregulowana żadną ustawą. Prawo nie zakazuje jej wprost, ale matką dziecka jest zawsze kobieta, która je urodziła, umowa o surogację nie daje się wyegzekwować, a wokół płatności i pośrednictwa istnieje realne ryzyko karne. Dlatego polskie pary, które wybierają tę drogę, realizują program za granicą, a w Polsce załatwiają dokumenty dziecka.
Poniżej porządkujemy, co dokładnie wynika z przepisów obowiązujących w 2026 roku, gdzie leżą ryzyka i jak wygląda praktyka po powrocie do kraju.
Czy surogacja jest w Polsce legalna
Krótko: nie ma przepisu, który by ją dopuszczał, i nie ma przepisu, który by ją wprost zakazywał. To tak zwana luka prawna, ale w praktyce działa ona na niekorzyść rodziców intencyjnych, bo wszystkie przepisy o pochodzeniu dziecka zostały napisane z założeniem, że kobieta rodzi własne dziecko.
Ustawa z 25 czerwca 2015 roku o leczeniu niepłodności reguluje in vitro, dawstwo komórek rozrodczych i zarodków. O surogacji milczy. Żadna polska klinika nie prowadzi programu, w którym zarodek pary zostaje przeniesiony do organizmu innej kobiety, która ma potem oddać dziecko. Pary, które szukają kliniki surogacji w Warszawie albo w innym mieście, robią program za granicą, a w Polsce załatwiają lekarza, tłumaczenia i prawnika. Jak to wygląda w praktyce, opisujemy na stronie klinika surogacji Warszawa.
Szerszy przegląd przepisów znajdziecie w przewodniku surogacja w Polsce, a definicję pojęć w haśle matka zastępcza w słowniku.
Kto jest matką, a kto ojcem dziecka
Kluczowy jest art. 61(9) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Nie ma znaczenia, czyja komórka jajowa została użyta ani co strony ustaliły w umowie.
Ojcostwo ustala się inaczej. Jeżeli kobieta, która urodziła, jest mężatką, działa domniemanie z art. 62 KRO, że ojcem jest jej mąż. Jeżeli nie jest, ojcostwo może zostać uznane przez mężczyznę, od którego dziecko pochodzi (art. 72 i 73 KRO), także przed polskim konsulem za granicą, albo ustalone przez sąd.
| Kwestia | Co mówi polskie prawo | Skutek dla rodziców intencyjnych |
|---|---|---|
| Macierzyństwo | Matką jest kobieta, która urodziła (art. 61(9) KRO) | Matka intencyjna nie jest z mocy prawa matką dziecka |
| Ojcostwo | Domniemanie z art. 62 KRO albo uznanie z art. 73 KRO | Ojciec biologiczny może zostać ojcem prawnym, jeśli nie blokuje tego domniemanie |
| Umowa o surogację | Brak regulacji, ocena według art. 58 Kodeksu cywilnego | Umowa jest uważana za nieważną, nie da się jej dochodzić w sądzie |
| Przysposobienie | Art. 119(1a) KRO pozwala wskazać małżonka jednego z rodziców | Żona ojca biologicznego może przysposobić dziecko |
| Transkrypcja aktu | Art. 104 i 107 Prawa o aktach stanu cywilnego | Urząd może odmówić, gdy akt jest sprzeczny z porządkiem prawnym |
Więcej o samych procedurach piszemy w poradniku ustalenie rodzicielstwa po surogacji.
Umowa o surogację w świetle prawa cywilnego
Polskie prawo nie zna umowy o urodzenie dziecka dla innej osoby. Według dominującego stanowiska doktryny taka umowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i z tego powodu nieważna na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego.
Praktyczny skutek jest prosty. Jeżeli kobieta, która urodziła dziecko w Polsce, zmieni zdanie, żaden sąd nie nakaże jej wydania dziecka. Jeżeli rodzice zmienią zdanie, kobieta nie może skutecznie domagać się zapłaty. Obie strony zostają bez ochrony, a najsłabszą stroną tej sytuacji jest dziecko.
Ryzyko karne, czyli art. 211a i art. 189a Kodeksu karnego
Kodeks karny nie mówi o surogacji wprost, ale dwa przepisy bywają z nią łączone.
- Art. 211a § 1 karze pozbawieniem wolności od 3 miesięcy do lat 5 tego, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy. § 2 i § 3 obejmują rodzica, który za korzyść zgadza się na adopcję dziecka, oraz osobę, która zgadza się na adopcję przez siebie w takich warunkach.
- Art. 189a dotyczy handlu ludźmi i jest zagrożony karą od 3 do 20 lat pozbawienia wolności, a przygotowanie do niego od 3 miesięcy do lat 5.
Czy konkretna sytuacja wypełnia znamiona któregoś z tych przestępstw, zależy od okoliczności. Ryzyko jest jednak najwyższe dokładnie tam, gdzie pojawia się pośrednik, ogłoszenie i pieniądze w Polsce. Szczegóły omawiamy w poradniku surogacja a kodeks karny.
Co mówią sądy o dzieciach urodzonych za granicą
Najważniejsze dla rodziców orzeczenie to uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2019 roku, sygn. II OPS 1/19. NSA uznał, że transkrypcja zagranicznego aktu urodzenia, w którym jako rodziców wpisano dwie osoby tej samej płci, jest niedopuszczalna, bo byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego. W uzasadnieniu sąd zaznaczył jednocześnie, że odmowa transkrypcji nie może prowadzić do sytuacji, w której polski obywatel nie dostanie numeru PESEL ani dokumentu tożsamości.
Europejski Trybunał Praw Człowieka w opinii doradczej z 10 kwietnia 2019 roku stwierdził, że państwo powinno zapewnić prawne uznanie więzi między dzieckiem urodzonym z surogacji za granicą a matką intencyjną, ale może to zrobić także przez przysposobienie, a nie koniecznie przez wpis do aktu urodzenia.
Jak to wygląda w praktyce w 2026 roku
Polskie pary realizują program w kraju, w którym surogacja jest uregulowana, a w Polsce przeprowadzają trzy kroki: transkrypcję zagranicznego aktu urodzenia, nadanie numeru PESEL i wyrobienie paszportu. Każdy z tych kroków jest możliwy, ale wynik zależy od tego, co jest wpisane w zagranicznym akcie i jak oceni to kierownik urzędu stanu cywilnego.
Najczęstsze scenariusze:
- Akt wskazuje oboje rodziców intencyjnych. Część urzędów dokonuje transkrypcji, część odmawia z powołaniem na art. 61(9) KRO i art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego. Odmowa to decyzja administracyjna, od której przysługuje odwołanie do wojewody, a potem skarga do sądu.
- Ojcostwo zostaje uznane, matka intencyjna przysposabia dziecko. To droga dłuższa, ale najmniej sporna. Żona ojca biologicznego może zostać wskazana jako przysposabiająca na podstawie art. 119(1a) KRO.
- Brak polskiego aktu. Dziecko nie dostaje PESEL i polskiego paszportu, rodzina korzysta z dokumentów kraju urodzenia. To scenariusz, którego warto uniknąć dzięki przygotowaniu przed wyjazdem.
Procedurę krok po kroku opisujemy w poradniku transkrypcja aktu urodzenia.
Jak ograniczyć ryzyko, zanim podpiszecie umowę za granicą
- Wybierzcie kraj, w którym prawo jasno wpisuje rodziców intencyjnych do aktu urodzenia albo przewiduje orzeczenie sądu o rodzicielstwie. Zestawienie znajdziecie w przewodniku gdzie surogacja jest legalna.
- Sprawdźcie, czy wasza sytuacja rodzinna mieści się w warunkach tego kraju. Wiele państw dopuszcza wyłącznie małżeństwa albo pary kobiety i mężczyzny.
- Porozmawiajcie z polskim prawnikiem przed podpisaniem umowy, a nie po porodzie. Wtedy da się zaplanować, jak zostanie ustalone ojcostwo i jak będzie wyglądała ewentualna adopcja.
- Policzcie pełny koszt razem z dokumentami w Polsce. Pomoże w tym kalkulator kosztów surogacji.
- Unikajcie pośredników działających w Polsce, ogłoszeń i jakichkolwiek ustaleń z kobietami mieszkającymi w Polsce.
To informacja, nie porada prawna. Waszą konkretną sytuację oceni prawnik prawa rodzinnego, którego znajdziecie w katalogu kancelarii.
Źródła
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 61(9), 62, 72, 73, 119(1a), ISAP, dostęp 2026-10-08
- Kodeks karny, art. 189a i 211a, ISAP, dostęp 2026-10-08
- Kodeks cywilny, art. 58, ISAP, dostęp 2026-10-08
- Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności, ISAP, dostęp 2026-10-08
- Prawo o aktach stanu cywilnego, art. 104 i 107, ISAP, dostęp 2026-10-08
- Uchwała NSA z 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19, CBOSA, dostęp 2026-10-08
- Rzecznik Praw Obywatelskich o uchwale NSA II OPS 1/19, dostęp 2026-10-08
- ETPC, opinia doradcza z 10 kwietnia 2019 r., P16-2018-001, dostęp 2026-10-08
Najczęstsze pytania
Czy za surogację w Polsce grozi kara
Kodeks karny nie zawiera przepisu o surogacji. Odpowiedzialność może jednak wynikać z art. 211a (organizowanie adopcji wbrew ustawie dla korzyści majątkowej, także zgoda rodzica na adopcję za korzyść) albo z art. 189a (handel ludźmi). Ryzyko rośnie, gdy w Polsce pojawia się pośrednik, ogłoszenie albo płatność.
Czy polska klinika in vitro może przeprowadzić surogację
Nie. Ustawa o leczeniu niepłodności nie przewiduje przeniesienia zarodka do organizmu kobiety, która ma urodzić dziecko dla innej pary, i polskie kliniki takich programów nie prowadzą.
Czy dziecko urodzone z surogacji za granicą dostanie polskie obywatelstwo
Dziecko nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie, gdy co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim. W praktyce kluczowe jest, czy ojcostwo obywatela polskiego zostanie skutecznie ustalone lub uznane.
Czy umowa z surogatką podpisana za granicą jest ważna w Polsce
Umowa podlega prawu kraju, w którym ją zawarto, i tam może być ważna. Polski sąd nie będzie jednak jej wykonywał, a pochodzenie dziecka w Polsce ocenia się według polskich przepisów o porządku prawnym.